پاسخ کوتاه: اپیتز صورت چیست؟
اپیتز صورت (Facial Epithesis) یک پروتز بیرونی و سفارشی از جنس سیلیکون پزشکی است که بخش ازدست‌رفته‌ی صورت مثل گوش، بینی، ناحیه‌ی اطراف چشم یا بخشی از گونه و لب را بازسازی میکند. اپیتز با چسب مخصوص پوست، عینک یا ایمپلنت‌های کوچک استخوانی (با آهنربا یا گیره) به صورت وصل میشود و هر روز برداشته و تمیز میشود. ساخت آن معمولاً بعد از بهبود کامل بافت، با قالب‌گیری یا اسکن سه‌بعدی، مجسمه‌سازی و رنگآمیزی لایه‌لایه هم‌رنگ پوست انجام میشود. وقتی جراحی بازسازی ممکن یا مطلوب نیست، اپیتز یک راه بدون جراحی یا کم‌تهاجمی برای برگرداندن ظاهر صورت است.
آنچه در این مقاله می‌خوانید
- اپیتز صورت پروتز سیلیکونی بیرونی برای گوش، بینی، اطراف چشم یا بخشی از صورت است.
- اتصال اپیتز با چسب پوستی، عینک یا ایمپلنت استخوانی انجام میشود؛ ایمپلنت پایدارترین روش است.
- ساخت سفارشی شامل قالب‌گیری یا اسکن، مجسمه‌سازی، پرو و هم‌رنگ‌سازی در حضور بیمار است.
- اپیتز معمولاً هر ۲ تا ۳ سال به دلیل تغییر رنگ و فرسودگی سیلیکون تعویض میشود.
فهرست مطالب (۷ بخش)
اپیتز صورت چیست و چه تفاوتی با جراحی بازسازی دارد؟
اپیتز صورت جایگزینی بیرونی برای بخش ازدست‌رفته‌ی صورت است که روی پوست قرار می‌گیرد، نه داخل بدن. برخلاف جراحی بازسازی که با بافت خود بیمار یا ایمپلنت داخلی انجام میشود، اپیتز قابل برداشتن است و نیاز به جراحی‌های متعدد ندارد.
واژه‌ی «اپیتز» از زبان آلمانی وارد ادبیات پزشکی شده و به پروتزهای بیرونی صورت و بدن گفته میشود. در فارسی به آن «پروتز صورت»، «پروتز فک و صورت» یا «پروتز سیلیکونی صورت» هم می‌گویند. رشته‌ای که به ساخت این پروتزها می‌پردازد «پروتز فک و صورت» (Maxillofacial Prosthetics) نام دارد.
جراحی بازسازی صورت در بسیاری از موارد بهترین گزینه است، اما همیشه ممکن نیست. گاهی بیمار بعد از جراحی سرطان و پرتودرمانی، بافت مناسبی برای بازسازی ندارد؛ گاهی جراحی‌های متعدد برای سن یا شرایط عمومی بیمار خطر دارد؛ و گاهی پزشک می‌خواهد محل جراحی سرطان برای پیگیری عود قابل مشاهده بماند. در این شرایط اپیتز یک راه کم‌خطر و قابل اعتماد برای برگرداندن ظاهر است. درباره‌ی پروتزهای فک و صورت در پروتز سیلیکونی فک و صورت هم توضیح داده‌ایم.
چه کسانی به اپیتز صورت نیاز دارند؟
- بعد از جراحی سرطان: برداشتن گوش، بینی یا محتویات حفره‌ی چشم به دلیل تومور پوست یا سر و گردن.
- بعد از حادثه یا سوختگی: از دست دادن بخشی از گوش یا بینی در تصادف، گازگرفتگی یا سوختگی.
- ناهنجاری مادرزادی: مثل کوچکی یا نبود گوش (میکروشیا) در کودکانی که جراحی برایشان مناسب نیست.
- بعد از عفونت‌های شدید: برخی عفونت‌ها می‌توانند بخشی از بافت صورت را از بین ببرند.
انواع اپیتز صورت
رایج‌ترین انواع اپیتز صورت، پروتز گوش، پروتز بینی و پروتز اطراف چشم (اربیتال) هستند. در موارد گسترده‌تر، اپیتز ترکیبی چند ناحیه را با هم پوشش می‌دهد.
۱. اپیتز گوش (پروتز سیلیکونی گوش)
رایج‌ترین نوع اپیتز است. گوش سیلیکونی از روی گوش سالم طرف دیگر به‌صورت قرینه طراحی میشود تا اندازه، شکل و زاویه‌ی آن طبیعی باشد. برای اتصال، چسب پوستی یا ایمپلنت‌های کوچک پشت محل گوش استفاده میشود. اطلاعات بیشتر در پروتز گوش سیلیکونی و انواع پروتز گوش آمده است.
۲. اپیتز بینی (پروتز سیلیکونی بینی)
وقتی بخشی از بینی یا کل آن برداشته شده، پروتز بینی سیلیکونی ظاهر صورت را کامل میکند. اتصال آن با چسب، عینک یا ایمپلنت است و لبهها طوری نازک ساخته می‌شوند که با پوست اطراف یکی شوند. جزئیات بیشتر در پروتز بینی سیلیکونی آمده است.
۳. اپیتز اطراف چشم (اربیتال)
بعد از برداشتن کامل محتویات حفره‌ی چشم و پلک‌ها، پروتز اربیتال پلک‌ها، چشم و پوست اطراف را یکجا بازسازی میکند و معمولاً به عینک یا ایمپلنت وصل میشود. توضیح کامل‌تر در پروتز اربیتال چشم آمده است.
۴. اپیتز ترکیبی و نواحی دیگر
در برخی بیماران، نقص چند ناحیه را با هم درگیر میکند؛ مثلاً بینی و بخشی از گونه یا لب. در این موارد اپیتز ترکیبی ساخته میشود که طراحی و اتصال پیچیده‌تری دارد. پروتز گونه و نواحی دیگر در پروتز گونه و بینی توضیح داده شده است.
اپیتز صورت چطور به صورت وصل میشود؟
سه روش اصلی برای نگه داشتن اپیتز وجود دارد: چسب مخصوص پوست، اتصال به عینک، و ایمپلنت‌های استخوانی با آهنربا یا گیره. انتخاب روش به محل نقص، کیفیت پوست و شرایط پزشکی بیمار بستگی دارد.
| روش اتصال | مزیت | محدودیت |
|---|---|---|
| چسب پوستی پزشکی | بدون جراحی، ساده و در دسترس | نیاز به چسب‌زدن روزانه؛ لبهها زودتر فرسوده می‌شوند؛ در گرما و تعریق کمتر محکم است |
| اتصال به عینک | بدون جراحی؛ مناسب پروتز بینی و اطراف چشم | با برداشتن عینک، پروتز هم برداشته میشود |
| ایمپلنت استخوانی (آهنربا یا گیره) | پایدارترین و راحت‌ترین روش؛ جای‌گذاری دقیق هر روز | نیاز به جراحی جداگانه و مراقبت از پوست اطراف ایمپلنت |
در موبایل جدول را به چپ و راست بکشید.
ایمپلنت‌های استخوانی (Osseointegrated Implants) پیچ‌های تیتانیومی کوچکی هستند که جراح در استخوان اطراف نقص قرار می‌دهد. بعد از جوش‌خوردن به استخوان، یک پایه یا آهنربا روی آن‌ها قرار می‌گیرد و اپیتز با یک «کلیک» سر جایش می‌نشیند. مطالعات مروری نشان داده‌اند که اپیتزهای متکی بر ایمپلنت، رضایت و پایداری بیشتری نسبت به روش چسبی دارند، بهخصوص برای گوش. البته تصمیم درباره‌ی ایمپلنت، به‌ویژه در بیمارانی که پرتودرمانی شده‌اند، با جراح است.
می‌خواهید بدانید اپیتز برای شما مناسب است؟
یک عکس از روبه‌رو و یک عکس از کنار ناحیه‌ی موردنظر، همراه با خلاصه‌ی سابقه‌ی درمان، در واتساپ بفرستید تا درباره‌ی نوع اپیتز و روش اتصال راهنمایی‌تان کنیم.
مراحل ساخت اپیتز صورت
ساخت اپیتز صورت چند جلسه طول می‌کشد: معاینه، قالب‌گیری یا اسکن، مجسمه‌سازی مدل، پرو، رنگآمیزی و تحویل. هر مرحله در حضور بیمار انجام میشود تا نتیجه طبیعی باشد.
- معاینه و برنامه‌ریزی: بررسی محل نقص، کیفیت پوست، سابقه‌ی جراحی و پرتودرمانی و انتخاب روش اتصال.
- قالب‌گیری یا اسکن سه‌بعدی: گرفتن قالب دقیق از ناحیه‌ی نقص و در صورت امکان از عضو سالم طرف مقابل.
- مجسمه‌سازی مدل مومی: مدل اپیتز روی قالب صورت با موم ساخته و جزئیاتی مثل چین‌ها و منافذ پوست شکل داده میشود.
- پرو مدل: مدل مومی روی صورت امتحان میشود تا اندازه، زاویه و لبهها اصلاح شود.
- رنگآمیزی و ساخت سیلیکونی: سیلیکون در حضور بیمار و زیر نور طبیعی هم‌رنگ پوست میشود و در قالب ریخته میشود.
- تحویل و آموزش: آموزش گذاشتن و برداشتن، شستشو و مراقبت از پوست زیر اپیتز.
اسکن سه‌بعدی و طراحی دیجیتال در سال‌های اخیر دقت و سرعت ساخت را بیشتر کرده‌اند؛ مثلاً گوش سالم به‌صورت دیجیتال قرینه میشود و مدل اولیه چاپ سه‌بعدی میشود. درباره‌ی این فناوری در مرکز ساخت پروتز صورت در تهران و پروتز گوش با اسکن سه‌بعدی بیشتر بخوانید.
زمان مناسب شروع ساخت، بعد از بهبود کامل زخم است. در بیمارانی که پرتودرمانی شده‌اند، معمولاً چند ماه صبر لازم است تا بافت آرام و پایدار شود. پزشک معالج و متخصص پروتز با هم زمان مناسب را تعیین می‌کنند.
مراقبت روزانه و عمر اپیتز صورت
اپیتز صورت باید هر شب برداشته و شسته شود و پوست زیر آن تمیز و خشک بماند. با مراقبت درست، عمر مفید اپیتز معمولاً ۲ تا ۳ سال است.
- شستشو: با آب ولرم و صابون ملایم؛ از الکل و مواد شوینده‌ی قوی استفاده نکنید.
- پوست زیر اپیتز: هر شب شسته و خشک شود؛ اگر ایمپلنت دارید، اطراف پایه‌ها را طبق آموزش تمیز کنید.
- دوری از آفتاب و گرما: نور شدید خورشید و حرارت، رنگ سیلیکون را زودتر تغییر می‌دهد.
- چسب: فقط از چسب توصیه‌شده استفاده کنید و باقی‌مانده‌ی آن را با پاک‌کننده‌ی مخصوص بردارید.
سیلیکون با گذشت زمان کمی رنگ عوض میکند و لبههای نازک آن فرسوده می‌شوند. به همین دلیل اپیتز معمولاً هر چند سال یک بار تعویض میشود. نگه داشتن قالب و مدل اولیه، ساخت اپیتز بعدی را سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر میکند. برای زندگی روزمره با پروتز گوش، زندگی بعد از پروتز گوش و نبایدهای پروتز گوش را ببینید.
هزینه اپیتز صورت به چه چیزهایی بستگی دارد؟
هزینه‌ی اپیتز به اندازه و پیچیدگی ناحیه، روش اتصال، نیاز به اسکن و طراحی دیجیتال و تعداد جلسات پرو و رنگآمیزی بستگی دارد.
اندازه و ناحیه
اپیتز ترکیبی یا اربیتال پیچیده‌تر و پرهزینه‌تر از پروتز بخشی از گوش است.
روش اتصال
ایمپلنت استخوانی هزینه‌ی جراحی جداگانه دارد، ولی عمر لبهها و راحتی را بیشتر میکند.
فناوری ساخت
اسکن و چاپ سه‌بعدی دقت را بالا می‌برد و در بعضی موارد هزینه را تغییر می‌دهد.
رنگآمیزی
پوست‌های با لک، کک‌ومک یا رگ‌های پیدا به رنگآمیزی دقیق‌تری نیاز دارند.
برآورد دقیق هزینه فقط بعد از معاینه ممکن است. بیمه‌های تکمیلی و برخی سازمان‌های حمایتی ممکن است بخشی از هزینه‌ی پروتز را پوشش دهند؛ قبل از شروع، از بیمه‌ی خود استعلام بگیرید.
دو سناریوی رایج از مراجعه‌کنندگان
توضیح: روایت‌های زیر سناریوهای آموزشی و ناشناسِ بازسازی‌شده از موقعیت‌های رایج هستند؛ نه نقل‌قول مستقیم و نه وعده‌ی نتیجه.
سناریوی اول: «بعد از جراحی سرطان پوست، گوشم را از دست دادم»
فردی میانسال بعد از برداشتن گوش به دلیل سرطان پوست، از بیرون رفتن و حضور در جمع پرهیز می‌کرد و موهایش را بلند گذاشته بود تا ناحیه دیده نشود.
پس از تأیید پزشک معالج، ابتدا یک اپیتز گوش چسبی از روی قرینه‌ی گوش سالم ساخته شد. بعدها با گذاشتن ایمپلنت، اپیتز بعدی با اتصال آهنربایی ساخته شد که جای‌گذاری روزانه را ساده‌تر کرد.
سناریوی دوم: «نمی‌خواستم جراحی‌های پشت سر هم انجام بدهم»
فرد دیگری بعد از حادثه بخشی از بینی‌اش را از دست داده بود و برای بازسازی جراحی به چند عمل پشت سر هم نیاز داشت که برایش ممکن نبود.
اپیتز بینی متصل به عینک برای او ساخته شد. نکته‌ی این سناریو این است که اپیتز می‌تواند راه‌حل دائمی یا موقت تا زمان جراحی باشد و انتخاب آن با بیمار و پزشک است.
ساخت اپیتز صورت در تهران؛ کلینیک سیدا ونک
کلینیک ارتوز و پروتز سیدا
تهران، میدان ونک، اتوبان حقانی، نرسیده به چهارراه جهان کودک، پلاک ۳۸، طبقه اول، واحد ۱۰۳
تلفن: ۸۸۲۰۱۶۲۹-۰۲۱
کلینیک سیدا در میدان ونک تهران، نزدیک اتوبان حقانی، اپیتز گوش، بینی، اطراف چشم و صورت را به‌صورت سفارشی و از سیلیکون پزشکی می‌سازد. معاینه، قالب‌گیری، پرو و رنگآمیزی همه در کلینیک انجام میشود.
مراجعه‌کنندگان شهرهای دیگر می‌توانند ارزیابی اولیه را با عکس و گزارش پزشکی از راه واتساپ انجام دهند تا جلسات پشت سر هم و با سفر کمتر برنامه‌ریزی شود. برای جلسه‌ی اول، گزارش جراحی، خلاصه‌ی پرتودرمانی (اگر انجام شده) و در صورت امکان عکسی از قبل از آسیب همراه بیاورید.
سؤالات متداول درباره‌ی اپیتز صورت
اپیتز صورت با پروتز صورت چه فرقی دارد؟
اپیتز همان پروتز بیرونی صورت است. این واژه برای پروتزهای سیلیکونی گوش، بینی، اطراف چشم و صورت به کار می‌رود که روی پوست قرار می‌گیرند و قابل برداشتن هستند.
آیا اپیتز صورت نیاز به جراحی دارد؟
نه همیشه. اپیتز با چسب یا عینک بدون جراحی وصل میشود. فقط اگر اتصال با ایمپلنت استخوانی انتخاب شود، یک جراحی جداگانه برای گذاشتن ایمپلنت لازم است.
اپیتز صورت چقدر طبیعی به نظر میرسد؟
اپیتز خوب ساختهشده در فاصلهی گفتوگوی معمولی طبیعی دیده میشود. لبههای نازک، رنگآمیزی در حضور بیمار و قرینهسازی دقیق، کلید ظاهر طبیعی است.
اپیتز صورت چند سال دوام دارد؟
معمولاً ۲ تا ۳ سال. تغییر رنگ سیلیکون، فرسودگی لبهها و تغییرات پوست زمان تعویض را تعیین میکند.
آیا میتوان با اپیتز دوش گرفت یا خوابید؟
معمولاً اپیتز برای خواب برداشته میشود تا پوست استراحت کند. در دوش و شنا هم بهتر است برداشته شود، بهخصوص اگر با چسب وصل است.
چه مدت بعد از جراحی میتوان اپیتز ساخت؟
بعد از بهبود کامل زخم و آرامشدن بافت؛ معمولاً چند هفته تا چند ماه بعد. در صورت پرتودرمانی، زمان انتظار بیشتر است و پزشک معالج آن را تعیین میکند.
آیا اپیتز برای کودکان هم ساخته میشود؟
بله، مثلاً برای کودکان با ناهنجاری مادرزادی گوش. با رشد صورت، اپیتز باید در فواصل منظم تعویض شود. درباره‌ی نوزادان در پروتز گوش برای نوزادان بخوانید.
جمع‌بندی
اپیتز صورت پروتز سیلیکونی سفارشی برای جایگزینی گوش، بینی، اطراف چشم یا بخشی از صورت است و با چسب، عینک یا ایمپلنت استخوانی وصل میشود. وقتی جراحی بازسازی ممکن یا مطلوب نیست، اپیتز راهی کم‌خطر برای برگرداندن ظاهر صورت است.
کلید یک اپیتز طبیعی، قالب‌گیری یا اسکن دقیق، مجسمه‌سازی ماهرانه و هم‌رنگ‌سازی در حضور بیمار است. برای آشنایی بیشتر، پروتز سیلیکونی فک و صورت را بخوانید.
برای مشاوره و ساخت اپیتز صورت وقت بگیرید
در کلینیک سیدا ونک، ناحیه‌ی نقص بررسی میشود و درباره‌ی نوع اپیتز، روش اتصال و مراحل ساخت راهنمایی می‌گیرید.
دکتر نسترن کاچری
متخصص ارتوز و پروتز (Orthotics & Prosthetics)، نویسنده و ناظر علمی
کلینیک ارتوز و پروتز سیدا، تهران؛ بیش از ۱۰ سال تجربه در ساخت پروتزهای سیلیکونی و پروتزهای زیبایی. این مقاله بر اساس تجربه‌ی بالینی کلینیک و منابع علمی زیر نوشته و بازبینی شده است.
منابع علمی و آموزشی
- Facial prosthesis outcomes and quality of life (PubMed)
- Implant-retained versus adhesive-retained auricular prostheses (PubMed)
- Silicone maxillofacial prosthesis color stability (PubMed)
این مقاله برای آگاهی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. آخرین بازبینی پزشکی:
[…] گوش، بینی و صورت و مراحل ساخت آن‌ها، راهنمای کامل اپیتز صورت را […]