پاسخ کوتاه: پروتز مفصل انگشت چیست؟
«پروتز مفصل انگشت» به دو درمان متفاوت گفته میشود. ۱) تعویض مفصل انگشت (آرتروپلاستی): جراح دست، مفصلِ ساییده یا تخریبشده بر اثر آرتروز، روماتیسم یا ضربه را برمی‌دارد و یک ایمپلنت کوچک (اغلب سیلیکونی یا پیرولیتیک کربن) جای آن می‌گذارد؛ این ایمپلنت داخل بدن است. ۲) پروتز سیلیکونی انگشت: وقتی انگشت از یکی از مفصل‌ها قطع شده، یک انگشت سیلیکونی بیرونی و هم‌رنگ پوست ساخته میشود که روی باقیماندهی انگشت مینشیند. کلینیک سیدا نوع دوم را میسازد؛ برای نوع اول باید به جراح دست مراجعه کنید.
آنچه در این مقاله می‌خوانید
- تعویض مفصل انگشت، جراحی داخلی برای مفصلِ دردناک و تخریبشده است و آن را جراح دست انجام میدهد.
- پروتز سیلیکونی انگشت، قطعه‌ای بیرونی برای انگشتِ قطعشده است و بدون جراحی ساخته میشود.
- سطح قطع (نوک، مفصل میانی یا مفصل قاعده) نوع طراحی و نگهداری پروتز سیلیکونی را تعیین می‌کند.
- خود پروتز سیلیکونی یکتکه است و اصلاً مفصل ندارد؛ خم نمیشود و هر حرکتی در دست فقط از مفصلهای واقعیِ باقیمانده میآید.
فهرست مطالب (۷ بخش)
انگشت چند مفصل دارد و چرا سطح آسیب مهم است؟
هر انگشت (به جز شست) سه مفصل دارد: مفصل نزدیک نوک انگشت، مفصل میانی و مفصل قاعده که انگشت را به کف دست وصل می‌کند. شست دو مفصل اصلی دارد. محل آسیب یا قطع، هم نوع درمان و هم نوع پروتز را تعیین می‌کند.
- مفصل انتهایی (DIP): نزدیک‌ترین مفصل به ناخن. قطع در این سطح رایج‌ترین حالت در حوادث کارگاهی و درِ خودرو است.
- مفصل میانی (PIP): وسط انگشت. این مفصل بیشترین سهم را در خم‌کردن و گرفتن دارد.
- مفصل قاعده (MCP): جایی که انگشت به کف دست می‌رسد؛ همان برجستگی‌های پشت دست وقتی مشت می‌کنید.
وقتی مفصلی آرتروز یا روماتیسم دارد و درد و تغییر شکل ایجاد کرده، صحبت از «تعویض مفصل» است. وقتی انگشت از یکی از این مفصل‌ها یا بین آن‌ها قطع شده، صحبت از «پروتز انگشت» است. در ادامه هر دو را جدا توضیح می‌دهیم.
تعویض مفصل انگشت (آرتروپلاستی) چیست و برای چه کسی است؟
تعویض مفصل انگشت جراحی‌ای است که در آن سطوح آسیب‌دیده‌ی مفصل برداشته میشود و یک ایمپلنت کوچک جای آن قرار میگیرد تا درد کم شود و حرکت تا حدی حفظ شود. این درمان را جراح دست یا ارتوپد انجام میدهد.
رایج‌ترین دلایل این جراحی، آرتروز پیشرفته‌ی مفصل میانی، روماتیسم مفصلی (آرتریت روماتوئید) که مفاصل قاعده‌ی انگشتان را تخریب کرده، و آسیب‌های شدید مفصل بعد از شکستگی است. معمولاً وقتی سراغ جراحی می‌روند که درمان‌های غیرجراحی مثل دارو، آتل و فیزیوتراپی دیگر کافی نیست.
انواع ایمپلنت مفصل انگشت
قدیمی‌ترین و پرکاربردترین ایمپلنت، ایمپلنت یک‌تکه‌ی سیلیکونی است که مثل یک لولای انعطاف‌پذیر بین دو استخوان قرار میگیرد. ایمپلنت‌های دوتکه از جنس پیرولیتیک کربن یا فلز و پلی‌اتیلن هم وجود دارند که بیشتر شبیه مفصل واقعی کار می‌کنند. مرورهای علمی نشان می‌دهند هر دو گروه درد را به‌خوبی کم می‌کنند ولی دامنه‌ی حرکت بعد از جراحی معمولاً محدودتر از مفصل سالم است.
بعد از جراحی چه اتفاقی می‌افتد؟
بعد از تعویض مفصل، چند هفته آتل و فیزیوتراپی دست لازم است تا حرکت مفصل جدید شکل بگیرد. در این دوره، آتل‌های سفارشی دست نقش مهمی دارند. انتخاب نوع ایمپلنت، زمان جراحی و برنامه‌ی توانبخشی کاملاً با جراح دست است و این مقاله جای مشاوره‌ی پزشکی را نمی‌گیرد.
پروتز سیلیکونی انگشت برای قطع از مفصل
اگر انگشت از یکی از مفصل‌ها قطع شده، پروتز سیلیکونی انگشت یک انگشت بیرونی، نرم و هم‌رنگ پوست است که بدون جراحی روی باقیماندهی انگشت مینشیند و ظاهر دست را کامل می‌کند.
سیلیکون پزشکی نرم و انعطاف‌پذیر است، با پوست سازگاری خوبی دارد و میشود آن را لایه‌لایه رنگ‌آمیزی کرد تا رنگ، چین‌ها، رگ‌ها و حتی ناخن انگشت طبیعی بازسازی شود. پروتز سیلیکونی انگشت در درجه‌ی اول برای ظاهر طبیعی است، اما در بسیاری از افراد به محافظت از نوک حساس انگشت قطعشده و برگشتن اعتمادبه‌نفس در جمع هم کمک می‌کند. برای آشنایی کلی، دست سیلیکونی چیست را بخوانید.
پروتز بر اساس سطح قطع
| سطح قطع | طراحی پروتز | نگهداری و حرکت |
|---|---|---|
| نوک انگشت (بالای مفصل انتهایی) | پوسته‌ی کوتاه با ناخن | چسبندگی خوب؛ مفصلهای باقیمانده آزادانه خم می‌شوند |
| از مفصل انتهایی یا بین دو مفصل | انگشت نیمه با ناخن که تا روی مفصل میانی میآید | معمولاً نگهداری خوب با مکش؛ خود پروتز مفصل ندارد و خم نمیشود |
| از مفصل میانی | انگشت بلندتر که تا قاعده‌ی انگشت می‌رسد | باقیماندهی کوتاه‌تر؛ گاهی حلقه‌ی کمکی لازم است |
| از مفصل قاعده (کل انگشت) | انگشت کامل با بخشی از کف دست یا حلقه | نگهداری با پایه‌ی کف دستی یا حلقه؛ حرکت محدود |
در موبایل جدول را به چپ و راست بکشید.
هرچه باقیماندهی انگشت بلندتر باشد، سطح تماس بیشتر و نگهداری پروتز بهتر است. حتی اگر مفصل میانی یا قاعده سالم مانده باشد، بخش سیلیکونی پروتز خودش مفصل ندارد و خم نمیشود؛ حرکت فقط از مفصلهای واقعیِ باقیمانده میآید. درباره‌ی انواع بیشتر در انواع پروتز انگشت توضیح داده‌ایم.
نمی‌دانید کدام پروتز انگشت برای شما مناسب است؟
یک عکس از کف و پشت دست، از روبه‌رو و از کنار، در واتساپ بفرستید تا درباره‌ی نوع پروتز سیلیکونی مناسب سطح قطع شما راهنمایی‌تان کنیم.
تعویض مفصل یا پروتز سیلیکونی؛ مقایسه‌ی کامل
این دو درمان جایگزین هم نیستند؛ برای دو مشکل متفاوت استفاده می‌شوند. جدول زیر تفاوت‌ها را کنار هم نشان میدهد.
| ویژگی | تعویض مفصل انگشت | پروتز سیلیکونی انگشت |
|---|---|---|
| مشکل اصلی | مفصل دردناک یا تخریبشده، انگشت سر جایش است | بخشی از انگشت یا کل آن قطع شده |
| محل قرارگیری | داخل بدن، بین استخوان‌ها | بیرون بدن، روی باقیماندهی انگشت |
| نیاز به جراحی | بله | نه |
| هدف اصلی | کاهش درد و حفظ حرکت | ظاهر طبیعی، محافظت و اعتمادبه‌نفس |
| چه کسی انجام میدهد | جراح دست یا ارتوپد | متخصص پروتز و ارتز |
| بعد از درمان | آتل و فیزیوتراپی چندهفته‌ای | آموزش پوشیدن و مراقبت روزانه |
در موبایل جدول را به چپ و راست بکشید.
مراحل ساخت پروتز سیلیکونی انگشت در کلینیک
ساخت پروتز سیلیکونی انگشت معمولاً در چند جلسه انجام میشود: معاینه، قالب‌گیری، ساخت مدل، هم‌رنگ‌سازی و تحویل.
- معاینه و مشاوره: بررسی سطح قطع، سلامت پوست، حساسیت نوک انگشت و انتظارات شما.
- قالب‌گیری: از باقیماندهی انگشت و از انگشت هم‌نام در دست دیگر قالب گرفته میشود تا شکل طبیعی بازسازی شود.
- ساخت مدل و پرو: مدل اولیه روی انگشت امتحان میشود تا اندازه، طول و نگهداری درست باشد.
- هم‌رنگ‌سازی: رنگ پوست، چین‌ها و ناخن در حضور شما و زیر نور طبیعی تطبیق داده میشود.
- تحویل و آموزش: آموزش پوشیدن، درآوردن، شستشو و نگهداری پروتز.
زمان معمول ساخت از قالب‌گیری تا تحویل، چند هفته است و به تعداد انگشت‌ها و پیچیدگی رنگ بستگی دارد. برای ساخت پروتز، زخم باید کاملاً بسته و ورم خوابیده باشد؛ معمولاً چند هفته بعد از بهبود کامل. هزینه‌ها را در قیمت پروتز انگشت و قیمت پروتز دست سیلیکونی توضیح داده‌ایم.
زندگی روزمره با پروتز سیلیکونی انگشت
پروتز سیلیکونی انگشت برای کارهای روزمره، محل کار و جمع مناسب است. با مراقبت ساده، معمولاً چند سال قابل استفاده است.
- شستشو: روزانه با آب ولرم و صابون ملایم؛ پوست زیر پروتز را هم تمیز و خشک نگه دارید.
- لاک ناخن: ناخن پروتز را میشود لاک زد؛ برای پاککردن از لاکپاککن بدون استون استفاده کنید.
- دوری از گرما و رنگ: سیلیکون را از حرارت مستقیم، جوهر خودکار و لباس‌های رنگ‌پس‌ده دور نگه دارید.
- پوست: اگر قرمزی، خارش یا زخم دیدید، استفاده را کم کنید و برای بررسی مراجعه کنید.
راهنمای کامل نگهداری را در مراقبت از پروتز دست بخوانید. اگر هنوز بین پیوند مجدد و پروتز انگشت مردد هستید، مقایسه‌ی پیوند انگشت و پروتز کمک می‌کند.
دو سناریوی رایج از مراجعه‌کنندگان
توضیح: روایت‌های زیر سناریوهای آموزشی و ناشناسِ بازسازی‌شده از موقعیت‌های رایج هستند؛ نه نقل‌قول مستقیم و نه وعده‌ی نتیجه.
سناریوی اول: «انگشتم در دستگاه پرس از مفصل میانی قطع شد»
فردی که انگشت اشاره‌اش در محیط کار از مفصل میانی قطع شده بود، بیشتر از هر چیز از نگاه دیگران در جلسه‌های کاری ناراحت بود و دستش را پنهان می‌کرد.
بعد از بهبود کامل زخم، پروتز سیلیکونی با ناخن و رنگ هم‌خوان ساخته شد. پروتز سیلیکونی‌اش یکتکه و بدون مفصل بود و فقط روی باقیماندهی انگشت می‌نشست. نکته‌ی این سناریو این است که هدف پروتز سیلیکونی بیشتر ظاهر و اعتمادبه‌نفس است تا گرفتن اشیای سنگین.
سناریوی دوم: «دنبال پروتز مفصل بودم، ولی مشکلم آرتروز بود»
فرد دیگری با انگشت‌های متورم و دردناک تماس گرفت و دنبال «پروتز مفصل انگشت» بود. انگشت‌هایش سالم و سر جایشان بودند.
به او توضیح داده شد که مشکلش به تعویض مفصل یا درمان‌های غیرجراحی مربوط است و باید ابتدا به جراح دست یا متخصص روماتولوژی مراجعه کند. ارجاع درست، از هزینه و وقت هدررفته جلوگیری کرد.
ساخت پروتز سیلیکونی انگشت در تهران؛ کلینیک سیدا ونک
کلینیک ارتوز و پروتز سیدا
تهران، میدان ونک، اتوبان حقانی، نرسیده به چهارراه جهان کودک، پلاک ۳۸، طبقه اول، واحد ۱۰۳
تلفن: ۸۸۲۰۱۶۲۹-۰۲۱
کلینیک سیدا در میدان ونک تهران، نزدیک اتوبان حقانی، پروتز سیلیکونی انگشت و دست را به‌صورت سفارشی میسازد. همه‌ی پروتزهای دست سیدا سیلیکونی هستند و برای ظاهر طبیعی طراحی می‌شوند.
مراجعه‌کنندگان شهرهای دیگر می‌توانند ارزیابی اولیه را با عکس دست از راه واتساپ انجام دهند تا جلسات قالب‌گیری، پرو و هم‌رنگ‌سازی پشت سر هم و با سفر کمتر برنامه‌ریزی شود. برای جلسه‌ی اول، گزارش پزشکی یا عکس رادیولوژی انگشت را همراه بیاورید.
سؤالات متداول درباره‌ی پروتز مفصل انگشت
پروتز مفصل انگشت با پروتز انگشت چه فرقی دارد؟
پروتز مفصل (ایمپلنت تعویض مفصل) با جراحی داخل انگشت قرار میگیرد و جای مفصل تخریبشده را میگیرد. پروتز انگشت یک قطعهی سیلیکونی بیرونی است که برای انگشت قطعشده و بدون جراحی ساخته میشود.
آیا پروتز سیلیکونی انگشت خم میشود؟
نه. خود پروتز سیلیکونی یکتکه است و اصلاً مفصل ندارد؛ خم نمیشود. حرکت دست فقط از مفصلهای واقعیِ باقیمانده میآید و پروتز فقط روی باقیماندهی انگشت مینشیند.
پروتز سیلیکونی انگشت چطور روی دست می‌ماند؟
بیشتر پروتزها با مکش و چسبندگی طبیعی سیلیکون به پوست نگه داشته می‌شوند. اگر باقیماندهی انگشت خیلی کوتاه باشد، از حلقه یا پایه‌ی کف دستی کمک گرفته میشود.
چه مدت بعد از قطع انگشت می‌توان پروتز ساخت؟
وقتی زخم کاملاً بسته شده و ورم خوابیده باشد؛ معمولاً چند هفته تا چند ماه بعد از آسیب. متخصص در معاینه زمان مناسب را مشخص می‌کند.
آیا کلینیک سیدا جراحی تعویض مفصل انگشت انجام میدهد؟
نه. سیدا پروتز سیلیکونی انگشت و دست میسازد. برای تعویض مفصل باید به جراح دست یا ارتوپد مراجعه کنید.
پروتز سیلیکونی انگشت چند سال دوام دارد؟
با مراقبت درست معمولاً چند سال. استفادهی سنگین، تماس با رنگ و حرارت و تغییر شکل انگشت باقیمانده، زمان تعویض را جلو میاندازد.
آیا میشود روی ناخن پروتز انگشت لاک زد؟
بله. ناخن پروتز قابل لاکزدن است؛ فقط برای پاککردن از لاکپاککن بدون استون استفاده کنید تا سطح سیلیکون آسیب نبیند.
جمع‌بندی
پروتز مفصل انگشت می‌تواند به معنی تعویض مفصل با جراحی برای مفصلِ دردناک باشد، یا پروتز سیلیکونی بیرونی برای انگشتی که از مفصل قطع شده. اولی را جراح دست انجام میدهد و دومی را متخصص پروتز میسازد.
اگر انگشتتان قطع شده، سطح قطع نوع طراحی پروتز سیلیکونی را تعیین می‌کند و هم‌رنگ‌سازی دقیق، کلید ظاهر طبیعی است. برای جزئیات بیشتر انواع پروتز انگشت را بخوانید.
برای ساخت پروتز سیلیکونی انگشت وقت بگیرید
در کلینیک سیدا ونک، سطح قطع و پوست انگشت بررسی میشود و درباره‌ی طراحی، نگهداری و ظاهر پروتز راهنمایی می‌گیرید.
دکتر نسترن کاچری
متخصص ارتوز و پروتز (Orthotics & Prosthetics)، نویسنده و ناظر علمی
کلینیک ارتوز و پروتز سیدا، تهران؛ بیش از ۱۰ سال تجربه در ساخت پروتزهای سیلیکونی و پروتزهای زیبایی. این مقاله بر اساس تجربه‌ی بالینی کلینیک و منابع علمی زیر نوشته و بازبینی شده است.
منابع علمی و آموزشی
- ASSH HandCare: Finger Arthritis and Joint Replacement
- Silicone versus pyrocarbon PIP joint arthroplasty: systematic review (PubMed)
- Partial hand and finger prostheses: Amputee Coalition
این مقاله برای آگاهی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. آخرین بازبینی پزشکی:
بدون دیدگاه