قطع پا در دیابت؛ پیشگیری، مراقبت از پای دیگر و بازگشت به راه رفتن با پروتز

Diabetic leg amputation hero

پروتز پا
۱۱ دقیقه مطالعه
به‌روزرسانی:
بازبینی پزشکی‌شده

قطع پا در دیابت

دیابت یکی از شایع‌ترین علت‌های قطع عضو پا در جهان است، اما بخش بزرگی از این قطع عضوها با مراقبت روزانه از پا، کفش مناسب و درمان به‌موقع زخم‌ها قابل پیشگیری است. برای کسانی هم که قطع عضو را تجربه کرده‌اند، دو هدف مهم پیش رو است: محافظت از پای دیگر و بازگشت ایمن به راه رفتن با پروتزی که با پوست حساس و شرایط دیابتی هماهنگ باشد.

معاینه‌ی حس کف پا با مونوفیلامان برای پیشگیری از قطع پا در دیابت
دکتر نسترن کاچری، متخصص ارتز و پروتز

نوشته و بازبینی: دکتر نسترن کاچری
متخصص ارتز و پروتز، کلینیک سیدا ونک · بیش از ۱۰ سال تجربه در ساخت پروتزهای سیلیکونی و زیبایی

درباره‌ی نویسنده

پاسخ کوتاه: چرا دیابت به قطع پا می‌رسد و چه باید کرد؟

دیابت کنترل‌نشده به اعصاب و رگ‌های پا آسیب می‌زند. کاهش حس باعث می‌شود زخم‌های کوچک دیده و حس نشوند و کاهش خون‌رسانی ترمیم آن‌ها را کند می‌کند؛ زخمی که عفونی و عمیق شود، ممکن است به قطع انگشت، قسمتی از پا یا ساق منجر شود. پیشگیری بر چهار پایه است: کنترل قند خون، بررسی روزانه‌ی پاها، کفش و کفی مناسب و مراجعه‌ی فوری برای هر زخم یا تغییر رنگ. بعد از قطع عضو، پای دیگر در معرض خطر بیشتری است و باید با دقت بیشتری محافظت شود. بیشتر افراد دیابتی با سوکت دقیق، لاینر محافظ پوست، پروتز سبک و توانبخشی، دوباره راه رفتن را یاد می‌گیرند. این مقاله جایگزین مشاوره با پزشک نیست.

آنچه در این مقاله می‌خوانید

  • بخش بزرگی از قطع عضوهای ناشی از دیابت با مراقبت روزانه و درمان به‌موقع زخم قابل پیشگیری است.
  • بعد از قطع یک پا، محافظت از پای دیگر مهم‌ترین اولویت است.
  • پروتز فرد دیابتی باید سبک، با سوکت دقیق و لاینر محافظ پوست باشد.
  • هر زخم، تاول، قرمزی یا تغییر رنگ پا در فرد دیابتی را جدی بگیرید و فوراً به پزشک نشان دهید.
فهرست مطالب (۹ بخش)
  1. چرا دیابت به قطع پا می‌رسد
  2. علائم هشدار
  3. پیشگیری
  4. کفش و کفی دیابتی
  5. سطوح قطع و پروتز
  6. پروتز برای دیابتی‌ها
  7. محافظت از پای دیگر
  8. توانبخشی
  9. دو سناریوی رایج

چرا دیابت ممکن است به قطع پا برسد؟

قطع پا در دیابت معمولاً نتیجه‌ی زنجیره‌ای از اتفاقات است که با یک زخم کوچک شروع می‌شود. شناختن این زنجیره کمک می‌کند بدانید کجا می‌توان آن را قطع کرد.

عاملچه اتفاقی می‌افتدنتیجه
نوروپاتی (آسیب اعصاب)حس درد، گرما و فشار در پا کم می‌شودزخم یا تاول حس نمی‌شود و دیر دیده می‌شود
بیماری عروق محیطیخون‌رسانی پا کم می‌شودزخم‌ها دیر ترمیم و راحت‌تر عفونی می‌شوند
تغییر شکل پاانگشتان چکشی، صافی یا برجستگی استخوان‌هافشار موضعی بیشتر و زخم در نقاط خاص
کاهش ایمنیقند بالا توان مقابله با عفونت را کم می‌کندعفونت سریع‌تر عمیق و گسترده می‌شود

در موبایل جدول را به چپ و راست بکشید.

بیشتر قطع عضوهای دیابتی با یک زخم پا آغاز می‌شوند. به همین دلیل، تمرکز اصلی پیشگیری روی جلوگیری از زخم و درمان سریع آن است.

علائم هشدار پای دیابتی؛ چه زمانی فوراً مراجعه کنیم؟

فرد دیابتی و خانواده‌اش باید این علائم را بشناسند. هرچه زودتر به پزشک برسید، احتمال حفظ پا بیشتر است.

  • هر زخم یا ترک پوست که در چند روز بهتر نشود، به‌خصوص در کف پا یا بین انگشتان.
  • تغییر رنگ: قرمزی، کبودی، سیاه شدن یا رنگ‌پریدگی انگشتان یا پا.
  • تورم یا گرمی یک پا نسبت به پای دیگر.
  • ترشح، بوی بد یا خون روی جوراب.
  • بی‌حسی، سوزن‌سوزن شدن یا دردی که در شب یا هنگام راه رفتن بیشتر می‌شود.
  • پینه‌ی ضخیم با لکه‌ی تیره زیر آن؛ ممکن است نشانه‌ی زخم زیر پینه باشد.

پیشگیری از قطع پا در دیابت؛ مراقبت روزانه

مراقبت روزانه از پا چند دقیقه وقت می‌گیرد و می‌تواند از اتفاقی بزرگ جلوگیری کند.

  1. هر روز پاها را ببینید: کف پا و بین انگشتان را با آینه یا کمک یکی از اعضای خانواده بررسی کنید.
  2. شست‌وشو و خشک کردن: با آب ولرم (دمای آب را با آرنج امتحان کنید) و خشک کردن کامل بین انگشتان.
  3. مرطوب‌کننده: روی پوست خشک پا، اما نه بین انگشتان.
  4. ناخن: صاف و کوتاه بگیرید؛ پینه و میخچه را خودتان نتراشید.
  5. هرگز پابرهنه راه نروید، حتی در خانه.
  6. قبل از پوشیدن کفش، داخل آن را با دست بررسی کنید.
  7. کنترل قند، فشار خون و چربی خون و ترک سیگار؛ سیگار خون‌رسانی پا را بدتر می‌کند.
  8. معاینه‌ی منظم پا توسط پزشک، شامل تست حس با مونوفیلامان و بررسی نبض‌ها.

کفش و کفی طبی؛ سپر محافظ پای دیابتی

کفش نامناسب یکی از شایع‌ترین علت‌های زخم پای دیابتی است. کفش و کفی مناسب، فشار را از نقاط پرخطر برمی‌دارد و از پا محافظت می‌کند.

کفش طبی دیابتی، کفی طبی و جوراب بدون درز برای محافظت از پای دیابتی
کفش با پنجه‌ی پهن و عمیق، کفی طبی توزیع‌کننده‌ی فشار و جوراب بدون درز، سه جزء محافظت از پای دیابتی‌اند.
  • پنجه‌ی پهن و عمیق: تا انگشتان به سقف و دیواره‌ی کفش فشار نیاورند.
  • بدون درز داخلی: درزها می‌توانند پوست حساس را زخم کنند.
  • بند یا چسب قابل تنظیم: برای تطبیق با تورم پا در طول روز.
  • کفی طبی اختصاصی: بر اساس اسکن کف پا، فشار را از نقاط پرخطر برمی‌دارد.
  • جوراب نخی بدون درز و تعویض روزانه‌ی آن.

ساخت کفی بر اساس فشار کف پا را در اسکن کف پا و ساخت کفی و خدمات کفش را در طراحی و ساخت کفش و کفی طبی ببینید.

برای کفی و کفش دیابتی یا پروتز مشاوره می‌خواهید؟

نوع دیابت، وضعیت پاها و در صورت قطع عضو سطح آن را در واتساپ بفرستید تا راهنمایی‌تان کنیم.

سطوح قطع عضو در دیابت و گزینه‌های پروتز

جراح سعی می‌کند تا حد امکان طول پا را حفظ کند، به شرطی که بافت باقی‌مانده خون‌رسانی کافی برای ترمیم داشته باشد. هر سطح، پروتز و نیازهای متفاوتی دارد.

سطح قطعگزینه‌ی معمولنکته برای فرد دیابتی
انگشت یا انگشتانپرکننده‌ی انگشت و کفی مخصوصجلوگیری از فشار و زخم جدید در بقیه‌ی پا
قسمتی از پاکفی پرکننده، پروتز نیمه‌ی پا یا کفش مخصوصلبه‌ی زخم جراحی و تغییر شکل پا را محافظت کنید
مچ پا (سایم)سوکت کوتاه و پنجه‌ی کم‌ارتفاعپوست پاشنه باید سالم و محافظت‌شده بماند
زیر زانوسوکت، لاینر، پایلون و پنجهشایع‌ترین سطح؛ سوکت دقیق و لاینر نرم ضروری است
بالای زانوسوکت، زانو و پنجهانرژی بیشتری برای راه رفتن لازم است؛ زانوی پایدار

در موبایل جدول را به چپ و راست بکشید.

جزئیات هر سطح: پروتز انگشت پا، پروتز مچ پا، پروتز زیر زانو و پروتز بالای زانو.

پای مصنوعی برای افراد دیابتی؛ چه نکاتی مهم‌تر است؟

پروتز فرد دیابتی با پروتز یک فرد سالم از نظر اجزا فرقی ندارد، اما چند نکته در طراحی و استفاده اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

  • زمان شروع: فقط بعد از ترمیم کامل زخم جراحی و با تأیید پزشک. ترمیم در دیابت ممکن است کندتر باشد.
  • سوکت بسیار دقیق: چون حس کم است، فرد ممکن است فشار اضافه را حس نکند؛ سوکت آزمایشی و بررسی پوست ضروری است.
  • لاینر محافظ: لاینر ژل یا سیلیکونی نرم، اصطکاک و فشار را کم می‌کند؛ راهنمای انتخاب لاینر را ببینید.
  • پروتز سبک: بسیاری از افراد دیابتی مسن‌ترند یا مشکلات قلبی دارند؛ وزن کم پروتز خستگی را کم می‌کند.
  • قطعات پایدار: پنجه و زانویی که ایمنی و تعادل را در اولویت قرار دهد.
  • تغییر حجم: در دیابت و نارسایی کلیه، حجم عضو ممکن است در طول روز تغییر کند؛ جوراب‌های پروتزی با ضخامت‌های مختلف کمک می‌کنند.

برای انتخاب قطعات متناسب با سطح فعالیت، راهنمای انتخاب بهترین پای مصنوعی را بخوانید و برای پوشش هزینه‌ها بیمه‌ی پروتز را ببینید.

محافظت از پای دیگر بعد از قطع عضو

بعد از قطع یک پا، پای دیگر بار بیشتری تحمل می‌کند و همان عوامل خطر را هم دارد. به همین دلیل، محافظت از آن مهم‌ترین اولویت بعد از قطع عضو است.

مرد دیابتی با پای مصنوعی در حال بررسی کف پای دیگر با آینه
بررسی روزانه‌ی کف پای دیگر با آینه، ساده‌ترین راه پیشگیری از زخم جدید بعد از قطع عضو است.
  • بررسی روزانه‌ی پای دیگر با آینه، حتی اگر حس دارید.
  • کفش و کفی طبی اختصاصی برای پای دیگر از همان ابتدا.
  • پرهیز از پریدن روی یک پا بدون پروتز؛ از واکر یا عصا استفاده کنید.
  • معاینه‌ی منظم پا توسط پزشک، حداقل هر چند ماه یک بار.
  • تراز درست پروتز تا وزن به‌طور متعادل بین دو پا تقسیم شود.

توانبخشی و بازگشت به راه رفتن

توانبخشی فرد دیابتی معمولاً آهسته‌تر و با احتیاط بیشتری پیش می‌رود، اما بسیاری از افراد دوباره مستقل راه می‌روند.

  1. قبل از پروتز: بانداژ یا جوراب شکل‌دهنده، تقویت دست‌ها و پای سالم، تمرین تعادل.
  2. شروع تدریجی: پوشیدن پروتز در روزهای اول برای مدت کوتاه و بررسی پوست بعد از هر بار.
  3. افزایش زمان: با سالم ماندن پوست، زمان پوشیدن کم‌کم بیشتر می‌شود.
  4. آموزش راه رفتن: بین میله‌های موازی، سپس واکر یا عصا.
  5. همکاری تیمی: پزشک، متخصص پروتز، فیزیوتراپیست و پرستار دیابت با هم کار می‌کنند.

دو سناریوی رایج از مراجعه‌کنندگان

توضیح: روایت‌های زیر سناریوهای آموزشی و ناشناسِ بازسازی‌شده از موقعیت‌های رایج هستند؛ نه نقل‌قول مستقیم و نه وعده‌ی نتیجه.

سناریوی اول: «زخم کوچکی که دیده نشد»

فرد ۶۰ ساله‌ای با دیابت طولانی‌مدت، به خاطر کاهش حس متوجه زخم زیر پینه‌ی کف پا نشده بود و زخم عفونی شد و به قطع زیر زانو رسید.

بعد از ترمیم کامل، با سوکت آزمایشی، لاینر ژل و پنجه‌ی پایدار پروتز ساخته شد و برای پای دیگر کفی اختصاصی و کفش طبی تهیه شد. او حالا با عصا راه می‌رود و هر شب هر دو را بررسی می‌کند.

سناریوی دوم: «پروتزی که عصرها تنگ می‌شد»

فرد دیگری با دیابت و مشکل کلیوی می‌گفت پروتز صبح‌ها لق و عصرها تنگ است.

با آموزش استفاده از جوراب‌های پروتزی با ضخامت‌های مختلف در طول روز و هماهنگی با پزشک برای کنترل ورم، فیت سوکت بهتر شد. تغییر حجم عضو در دیابت شایع است و راه‌حل دارد.

کفی، کفش و پای مصنوعی برای افراد دیابتی در تهران؛ کلینیک سیدا ونک

کلینیک ارتوز و پروتز سیدا
تهران، میدان ونک، اتوبان حقانی، نرسیده به چهارراه جهان کودک، پلاک ۳۸، طبقه اول، واحد ۱۰۳
تلفن: ۸۸۲۰۱۶۲۹-۰۲۱

کلینیک سیدا در میدان ونک تهران، نزدیک اتوبان حقانی، برای افراد دیابتی کفی و کفش طبی بر اساس اسکن کف پا می‌سازد و برای کسانی که قطع عضو داشته‌اند، پروتز سبک با سوکت آزمایشی و لاینر محافظ پوست طراحی و تحویل می‌دهد.

برای جلسه‌ی اول، نامه‌ی پزشک، آخرین آزمایش‌ها (در صورت وجود)، کفش فعلی و مدارک بیمه را همراه بیاورید.

سؤالات متداول درباره‌ی قطع پا در دیابت

آیا هر زخم پای دیابتی به قطع عضو می‌رسد؟

نه. بیشتر زخم‌ها با درمان به‌موقع، کنترل قند و برداشتن فشار از روی زخم بهبود می‌یابند. تأخیر در درمان خطر را بیشتر می‌کند.

آیا فرد دیابتی می‌تواند پای مصنوعی داشته باشد؟

بله. بیشتر افراد دیابتی پس از ترمیم کامل زخم و با سوکت دقیق، لاینر مناسب و توانبخشی، با پروتز راه می‌روند.

چه مدت بعد از قطع پا در دیابت می‌توان پروتز گرفت؟

معمولاً پس از ترمیم کامل زخم و کاهش ورم، که ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد. زمان دقیق را پزشک معالج تعیین می‌کند.

آیا کفش طبی واقعاً از زخم پای دیابتی پیشگیری می‌کند؟

کفش و کفی مناسب فشار را از نقاط پرخطر برمی‌دارد و در کنار مراقبت روزانه، خطر زخم جدید را کمتر می‌کند؛ به‌ویژه در کسانی که سابقه‌ی زخم دارند.

بعد از قطع یک پا، خطر قطع پای دیگر چقدر است؟

خطر پای دیگر بیشتر از افراد عادی است؛ به همین دلیل مراقبت روزانه، کفش مناسب و معاینه‌ی منظم پای دیگر اهمیت زیادی دارد.

آیا با کاهش حس، پروتز ممکن است زخم ایجاد کند؟

اگر سوکت مناسب نباشد بله. بررسی پوست بعد از هر بار استفاده و مراجعه‌ی زودهنگام برای تنظیم، از این مشکل پیشگیری می‌کند.

آیا بیمه هزینه‌ی پروتز و کفش دیابتی را پوشش می‌دهد؟

بسته به نوع بیمه و نهاد حمایتی، بخشی از هزینه‌ی پروتز و گاهی کفی و کفش طبی پوشش داده می‌شود؛ از قبل استعلام کنید.

جمع‌بندی

قطع پا در دیابت معمولاً با یک زخم کوچک شروع می‌شود و بخش زیادی از آن با کنترل قند، بررسی روزانه‌ی پا، کفش و کفی مناسب و درمان سریع زخم قابل پیشگیری است.

بعد از قطع عضو، محافظت از پای دیگر و ساخت پروتزی سبک با سوکت دقیق و لاینر محافظ، کلید بازگشت ایمن به راه رفتن است. برای آشنایی با پروتز شایع‌ترین سطح قطع، پای مصنوعی زیر زانو را بخوانید.

برای کفی دیابتی یا پروتز پا وقت بگیرید

در کلینیک سیدا ونک، کفی و کفش دیابتی بر اساس اسکن کف پا و پروتز پا با سوکت آزمایشی و لاینر محافظ ساخته می‌شود.

دکتر نسترن کاچری، متخصص ارتز و پروتز کلینیک سیدا

دکتر نسترن کاچری

متخصص ارتوز و پروتز (Orthotics & Prosthetics)، نویسنده و ناظر علمی

کلینیک ارتوز و پروتز سیدا، تهران؛ بیش از ۱۰ سال تجربه در ساخت پروتزهای سیلیکونی و پروتزهای زیبایی. این مقاله بر اساس تجربه‌ی بالینی کلینیک و منابع علمی زیر نوشته و بازبینی شده است.

منابع علمی و آموزشی

  1. IWGDF guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease (PubMed)
  2. Diabetic foot ulcers and their recurrence (PubMed)
  3. Therapeutic footwear for prevention of diabetic foot ulcer recurrence (PubMed)
  4. Prosthetic rehabilitation outcomes in dysvascular and diabetic amputees (PubMed)

این مقاله برای آگاهی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. آخرین بازبینی پزشکی:


بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *