اسکولیوز نوجوانان؛ علائم، تشخیص زودهنگام و درمان بدون جراحی

Adolescent scoliosis hero

ارتز ستون فقرات
۱۰ دقیقه مطالعه
به‌روزرسانی:
بازبینی پزشکی‌شده

اسکولیوز نوجوانان

اسکولیوز نوجوانان معمولاً بی‌درد و بی‌صدا شروع می‌شود و خیلی وقت‌ها اولین بار والدین متوجه بالاتر بودن یک شانه یا برجستگی یک طرف کمر می‌شوند. سال‌های جهش رشد، حساس‌ترین زمان است: انحرافی که در این دوره زود تشخیص داده شود، اغلب با پیگیری، ورزش‌های اختصاصی یا بریس کنترل می‌شود و نیاز به جراحی کمتر می‌شود. این راهنما به والدین کمک می‌کند علائم را بشناسند و بدانند چه زمانی و چه اقدامی لازم است.

اسکولیوز نوجوانان؛ معاینه‌ی تست خم شدن به جلو (تست آدامز) برای تشخیص انحراف ستون فقرات
دکتر نسترن کاچری، متخصص ارتز و پروتز

نوشته و بازبینی: دکتر نسترن کاچری
متخصص ارتز و پروتز، کلینیک سیدا ونک · بیش از ۱۰ سال تجربه در ساخت پروتزهای سیلیکونی و زیبایی

درباره‌ی نویسنده

پاسخ کوتاه: اسکولیوز نوجوانان چیست و چطور درمان می‌شود؟

اسکولیوز نوجوانان انحراف جانبی و چرخشی ستون فقرات است که در سنین ۱۰ تا ۱۸ سالگی، اغلب بدون علت مشخص (ایدیوپاتیک) ظاهر می‌شود و در دختران بیشتر پیشرفت می‌کند. علائم شایع شامل نابرابری شانه‌ها، برجستگی یک طرف پشت هنگام خم شدن و ناهمسطح بودن کمر است. تشخیص قطعی با رادیوگرافی و اندازه‌گیری زاویه‌ی کاب انجام می‌شود. به‌طور کلی انحراف‌های کمتر از حدود ۲۰ درجه پیگیری و ورزش اختصاصی، انحراف‌های حدود ۲۰ تا ۴۰ درجه در نوجوانی که هنوز رشد دارد بریس، و انحراف‌های شدید (معمولاً بیش از ۴۵ تا ۵۰ درجه) بررسی برای جراحی را می‌طلبند. تصمیم نهایی را پزشک ارتوپد بر اساس زاویه، سن و میزان رشد باقی‌مانده می‌گیرد.

آنچه در این مقاله می‌خوانید

  • اسکولیوز نوجوانان معمولاً بی‌درد است؛ به همین دلیل نگاه دقیق والدین و معاینه‌ی دوره‌ای مهم است.
  • تست خم شدن به جلو یک غربالگری ساده است، اما تشخیص قطعی با عکس و زاویه‌ی کاب انجام می‌شود.
  • دوره‌ی جهش رشد، بیشترین خطر پیشرفت و بهترین فرصت درمان با بریس است.
  • کیف مدرسه و طرز نشستن علت اسکولیوز ایدیوپاتیک نیستند؛ والدین خود را سرزنش نکنند.
فهرست مطالب (۹ بخش)
  1. اسکولیوز چیست
  2. علائم اسکولیوز
  3. تست خم شدن به جلو
  4. زاویه‌ی کاب
  5. ورزش‌های اسکولیوز
  6. بریس اسکولیوز
  7. زمان جراحی
  8. باورهای اشتباه
  9. دو سناریوی رایج

اسکولیوز نوجوانان چیست؟

ستون فقرات از پشت باید تقریباً صاف دیده شود. در اسکولیوز، ستون فقرات به یک یا دو طرف خم می‌شود و همزمان مهره‌ها می‌چرخند؛ به همین دلیل دنده‌ها یا عضلات یک طرف پشت برجسته‌تر به نظر می‌رسند.

شایع‌ترین نوع در این سن، اسکولیوز ایدیوپاتیک نوجوانان است؛ یعنی علت مشخصی ندارد و احتمالاً عوامل ژنتیکی و رشدی در آن نقش دارند. حدود ۲ تا ۳ درصد نوجوانان درجاتی از آن را دارند، اما فقط بخش کوچکی به درمان فعال نیاز پیدا می‌کنند.

نوع اسکولیوزسن یا علتتوضیح
ایدیوپاتیک نوجوانان۱۰ سالگی تا پایان رشدشایع‌ترین؛ بدون علت مشخص
ایدیوپاتیک کودکان۳ تا ۱۰ سالگیبه پیگیری دقیق‌تر نیاز دارد؛ زمان رشد باقی‌مانده طولانی است
مادرزادیاز تولدبه دلیل شکل‌گیری غیرطبیعی مهره‌ها
عصبی‌عضلانیهمراه بیماری‌هایی مثل فلج مغزیمعمولاً پیشرونده‌تر
وضعیتی (عملکردی)کوتاهی یک پا یا اسپاسم عضلاتساختاری نیست؛ با رفع علت اصلاح می‌شود

در موبایل جدول را به چپ و راست بکشید.

علائم اسکولیوز در نوجوانان؛ والدین به چه چیزهایی دقت کنند؟

بیشتر نوجوانان دردی ندارند. علائم را معمولاً باید با چشم دید؛ بهترین زمان، هنگام پوشیدن لباس شنا، تعویض لباس یا اندازه کردن لباس است.

  • یک شانه بالاتر از شانه‌ی دیگر یا یک کتف برجسته‌تر.
  • فاصله‌ی نابرابر بین دست‌ها و تنه هنگام ایستادن صاف.
  • یک طرف لگن یا کمر بالاتر؛ کمربند یا دامن کج می‌ایستد.
  • برجستگی یک طرف پشت هنگام خم شدن به جلو.
  • کج بودن سر نسبت به وسط لگن.
  • ناهمسانی لباس‌ها: یک پاچه‌ی شلوار بلندتر یا لبه‌ی لباس کج.

تست خانگی خم شدن به جلو (تست آدامز)

تست آدامز ساده‌ترین روش غربالگری است و در مدرسه، مطب یا خانه انجام می‌شود. این تست تشخیص قطعی نیست، اما نشان می‌دهد آیا نیاز به معاینه‌ی تخصصی هست یا نه.

  1. نوجوان بدون لباس رو یا با لباس نازک، پشت به شما بایستد و پاها کنار هم باشند.
  2. زانوها صاف، دست‌ها کف به کف هم، آرام به جلو خم شود تا پشت تقریباً افقی شود.
  3. از پشت و هم‌سطح با پشت نگاه کنید: آیا یک طرف قفسه‌ی سینه یا کمر بالاتر از طرف دیگر است؟
  4. از کنار هم نگاه کنید: آیا قوز غیرعادی دیده می‌شود؟

متخصص ممکن است با دستگاه کوچکی به نام اسکولیومتر، زاویه‌ی چرخش تنه را اندازه بگیرد. اگر عدد از حد معینی بیشتر باشد یا برجستگی واضح باشد، معمولاً عکس رادیولوژی درخواست می‌شود.

تشخیص قطعی: رادیوگرافی و زاویه‌ی کاب

رادیوگرافی تمام قد ستون فقرات در حالت ایستاده، استاندارد تشخیص است. پزشک روی عکس، زاویه‌ی کاب را اندازه می‌گیرد؛ یعنی زاویه‌ی بین مهره‌هایی که بیشترین شیب را در دو انتهای انحنا دارند.

زاویه‌ی کابشدتاقدام معمول (در نوجوان در حال رشد)
کمتر از ۱۰ درجهعدم تشخیص اسکولیوزمعمولاً نیاز به اقدامی ندارد
۱۰ تا ۲۰ درجهخفیفپیگیری دوره‌ای، ورزش اختصاصی
۲۰ تا ۴۰ درجهمتوسطبریس به همراه ورزش، پیگیری منظم
بیش از ۴۵ تا ۵۰ درجهشدیدبررسی جراحی توسط جراح ستون فقرات

در موبایل جدول را به چپ و راست بکشید.

پزشک همچنین میزان رشد باقی‌مانده را با علائم بلوغ و نشانه‌ی ریسر (میزان استخوانی شدن لبه‌ی لگن در عکس) تخمین می‌زند؛ هرچه رشد باقی‌مانده بیشتر باشد، خطر پیشرفت انحراف هم بیشتر است.

نگران انحراف ستون فقرات فرزندتان هستید؟

سن فرزند، عکس رادیولوژی یا گزارش پزشک (اگر دارید) را در واتساپ بفرستید تا درباره‌ی مراحل بعدی راهنمایی‌تان کنیم.

ورزش‌های اختصاصی اسکولیوز؛ چه کاری از آن‌ها برمی‌آید؟

ورزش‌های اختصاصی اسکولیوز (مثل روش شروث و روش‌های مشابه) با آموزش اصلاح وضعیت، تنفس چرخشی و تقویت عضلات متناسب با الگوی انحنای هر فرد طراحی می‌شوند.

نوجوان در حال انجام ورزش اصلاحی اسکولیوز به پهلو همراه فیزیوتراپیست
ورزش‌های اختصاصی اسکولیوز زیر نظر فیزیوتراپیست و متناسب با الگوی انحنای هر نوجوان انجام می‌شود.
  • در انحراف خفیف: ممکن است به کند شدن پیشرفت و بهبود وضعیت بدن کمک کند.
  • همراه بریس: اثر بریس را تقویت می‌کند و عضلات را فعال نگه می‌دارد.
  • آگاهی بدنی: نوجوان یاد می‌گیرد در طول روز وضعیت اصلاح‌شده را حفظ کند.
  • محدودیت: ورزش به‌تنهایی جای بریس را در انحراف‌های متوسط رو به پیشرفت نمی‌گیرد.

ورزش‌های عمومی مثل شنا، پیاده‌روی و والیبال هم برای سلامت کلی مفیدند و نوجوان مبتلا به اسکولیوز معمولاً نباید از ورزش منع شود.

بریس اسکولیوز؛ چه زمانی و چطور؟

بریس مؤثرترین درمان غیرجراحی برای اسکولیوز متوسط در نوجوانی است که هنوز رشد دارد. هدف بریس، جلوگیری از پیشرفت انحنا تا پایان رشد است؛ در برخی موارد بهبودی هم دیده می‌شود.

پرو بریس اسکولیوز برای دختر نوجوان همراه مادر در کلینیک سیدا ونک
پرو بریس اسکولیوز؛ بریس بر اساس قالب یا اسکن بدن نوجوان ساخته و تنظیم می‌شود.
  • زمان استفاده: مطالعات نشان داده‌اند هرچه ساعت استفاده‌ی روزانه بیشتر باشد (معمولاً ۱۶ تا ۲۳ ساعت طبق دستور پزشک)، احتمال موفقیت بیشتر است.
  • انواع: بریس بوستون، بریس شنو و در موارد خاص بریس میلواکی؛ تفاوت‌ها را در مقایسه‌ی بریس میلواکی و شنو ببینید.
  • ساخت: بر اساس قالب یا اسکن بدن و عکس رادیولوژی؛ با چند جلسه پرو و تنظیم.
  • پیگیری: عکس داخل بریس و تنظیم دوره‌ای با رشد نوجوان.

راهنمای کامل انواع بریس، ساعات استفاده و نکات پوشیدن را در راهنمای بریس اسکولیوز آورده‌ایم.

چه زمانی جراحی لازم می‌شود؟

جراحی برای درصد کمی از نوجوانان لازم است؛ معمولاً وقتی انحراف شدید است یا با وجود بریس پیشرفت می‌کند.

  • انحراف‌های بیش از حدود ۴۵ تا ۵۰ درجه که احتمال پیشرفت آن‌ها در بزرگسالی بالاست.
  • پیشرفت سریع انحراف با وجود استفاده‌ی منظم از بریس.
  • تأثیر انحراف بر تنفس یا عدم تعادل شدید تنه.

تصمیم جراحی را جراح ستون فقرات می‌گیرد. هدف ما در کلینیک ارتز، کمک به نوجوانانی است که با تشخیص زودهنگام و درمان غیرجراحی، از رسیدن به این مرحله دور بمانند.

باورهای اشتباه درباره‌ی اسکولیوز نوجوانان

بسیاری از والدین بعد از تشخیص، خود را سرزنش می‌کنند. بیشتر این باورها پایه‌ی علمی ندارند:

«کیف سنگین مدرسه علت است»

کیف سنگین ممکن است کمردرد ایجاد کند، اما علت اسکولیوز ایدیوپاتیک نیست.

«بد نشستن باعثش شده»

وضعیت بدنی نامناسب اسکولیوز ساختاری ایجاد نمی‌کند؛ هرچند اصلاح وضعیت برای سلامت کمر مفید است.

«با رشد خودش درست می‌شود»

اسکولیوز ساختاری معمولاً خودبه‌خود اصلاح نمی‌شود و در دوره‌ی رشد ممکن است بیشتر شود.

«بریس عضلات را ضعیف می‌کند»

با ادامه‌ی ورزش و فعالیت در کنار بریس، این مشکل قابل پیشگیری است.

دو سناریوی رایج از مراجعه‌کنندگان

توضیح: روایت‌های زیر سناریوهای آموزشی و ناشناسِ بازسازی‌شده از موقعیت‌های رایج هستند؛ نه نقل‌قول مستقیم و نه وعده‌ی نتیجه.

سناریوی اول: «مادری که در خرید مانتو متوجه شد»

مادر دختر ۱۲ ساله‌ای هنگام اندازه کردن مانتو دید یک شانه بالاتر است. در تست خم شدن به جلو، برجستگی خفیفی در یک طرف پشت دیده شد.

عکس رادیولوژی زاویه‌ی حدود ۲۵ درجه نشان داد و با توجه به رشد باقی‌مانده، پزشک بریس و ورزش اختصاصی تجویز کرد. با استفاده‌ی منظم، انحنا در پیگیری‌ها کنترل شده است. تشخیص زودهنگام، مهم‌ترین قدم بود.

سناریوی دوم: «پسری که بریس را پنهان می‌کرد»

نوجوان ۱۴ ساله‌ای به خاطر نگرانی از دیده شدن بریس در مدرسه، آن را کمتر از نصف زمان توصیه‌شده می‌پوشید.

با اصلاح طرح بریس برای پنهان شدن زیر لباس، صحبت با خود نوجوان و برنامه‌ی ساعات استفاده، همکاری او بهتر شد. همراهی خانواده و راحتی بریس، روی نتیجه اثر مستقیم دارد.

ارزیابی و ساخت بریس اسکولیوز نوجوانان در تهران؛ کلینیک سیدا ونک

کلینیک ارتوز و پروتز سیدا
تهران، میدان ونک، اتوبان حقانی، نرسیده به چهارراه جهان کودک، پلاک ۳۸، طبقه اول، واحد ۱۰۳
تلفن: ۸۸۲۰۱۶۲۹-۰۲۱

کلینیک سیدا در میدان ونک تهران، نزدیک اتوبان حقانی، بریس اسکولیوز را بر اساس نسخه‌ی پزشک ارتوپد، عکس رادیولوژی و قالب یا اسکن بدن نوجوان می‌سازد و با جلسات پرو، آموزش پوشیدن و پیگیری دوره‌ای همراه خانواده است.

برای جلسه‌ی اول، عکس‌های رادیولوژی، گزارش پزشک و یک زیرپوش نخی بدون درز همراه بیاورید.

سؤالات متداول درباره‌ی اسکولیوز نوجوانان

اسکولیوز نوجوانان در چه سنی شروع می‌شود؟

معمولاً بین ۱۰ سالگی تا پایان رشد، و اغلب در دوره‌ی جهش رشد بلوغ دیده یا بیشتر می‌شود.

آیا اسکولیوز نوجوانان درد دارد؟

اغلب بی‌درد است. درد شدید، شبانه یا همراه علائم عصبی باید فوراً توسط پزشک بررسی شود.

آیا اسکولیوز با ورزش درمان می‌شود؟

ورزش‌های اختصاصی در انحراف خفیف و در کنار بریس مفیدند، اما در انحراف متوسط رو به پیشرفت، به‌تنهایی کافی نیستند.

بریس اسکولیوز روزی چند ساعت باید پوشیده شود؟

بسته به نوع انحنا و دستور پزشک، معمولاً ۱۶ تا ۲۳ ساعت در روز؛ پایبندی به زمان، مهم‌ترین عامل موفقیت است.

آیا اسکولیوز ارثی است؟

سابقه‌ی خانوادگی احتمال ابتلا را بیشتر می‌کند؛ اگر یکی از والدین یا خواهر و برادر اسکولیوز دارد، معاینه‌ی منظم توصیه می‌شود.

آیا اسکولیوز بعد از پایان رشد پیشرفت می‌کند؟

انحراف‌های خفیف معمولاً پایدار می‌مانند، اما انحراف‌های شدیدتر ممکن است در بزرگسالی آهسته پیشرفت کنند؛ به همین دلیل کنترل در دوره‌ی رشد مهم است.

آیا نوجوان مبتلا به اسکولیوز می‌تواند ورزش کند؟

بله. بیشتر ورزش‌ها مجازند و توصیه می‌شوند؛ در موارد خاص پزشک محدودیت را مشخص می‌کند.

جمع‌بندی

اسکولیوز نوجوانان معمولاً بی‌درد است و با نگاه دقیق والدین، تست خم شدن به جلو و معاینه‌ی منظم زود تشخیص داده می‌شود. زاویه‌ی کاب و رشد باقی‌مانده، نوع درمان را تعیین می‌کنند.

در انحراف‌های متوسط، بریس همراه ورزش اختصاصی مؤثرترین درمان غیرجراحی است. برای آشنایی با انواع بریس، بریس اسکولیوز را بخوانید.

برای ارزیابی و ساخت بریس اسکولیوز وقت بگیرید

در کلینیک سیدا ونک، بریس بر اساس نسخه‌ی پزشک و قالب بدن نوجوان ساخته و با پیگیری منظم تنظیم می‌شود.

دکتر نسترن کاچری، متخصص ارتز و پروتز کلینیک سیدا

دکتر نسترن کاچری

متخصص ارتوز و پروتز (Orthotics & Prosthetics)، نویسنده و ناظر علمی

کلینیک ارتوز و پروتز سیدا، تهران؛ بیش از ۱۰ سال تجربه در ساخت پروتزهای سیلیکونی و پروتزهای زیبایی. این مقاله بر اساس تجربه‌ی بالینی کلینیک و منابع علمی زیر نوشته و بازبینی شده است.

منابع علمی و آموزشی

  1. Effects of bracing in adolescents with idiopathic scoliosis (BrAIST, PubMed)
  2. SOSORT guidelines: orthopaedic and rehabilitation treatment of idiopathic scoliosis (PubMed)
  3. Scoliosis-specific exercises in adolescent idiopathic scoliosis: systematic review (PubMed)
  4. Adams forward bend test and scoliometer screening accuracy (PubMed)

این مقاله برای آگاهی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. آخرین بازبینی پزشکی:


بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *