پروتز مچ پا (قطع سایم)؛ انواع، مراحل ساخت و راه رفتن

پروتز مچ پا؛ متخصص پروتز در حال بررسی و تنظیم پروتز سایم روی پای بیمار در کلینیک سیدا تهران

پروتز پا
۱۰ دقیقه مطالعه
به‌روزرسانی:
بازبینی پزشکی‌شده

پروتز مچ پا (قطع سایم)؛ انواع، مراحل ساخت و راه رفتن

قطع عضو در سطح مچ پا، که به آن قطع سایم هم می‌گویند، یکی از سطوح قطع پاست که مزیت مهمی دارد: انتهای ساق معمولاً می‌تواند مستقیم وزن بدن را تحمل کند. اما ساخت پروتز برای این سطح چالش‌های خاص خودش را دارد، چون انتهای ساق پهن‌تر از بالای آن است و فضای کمی برای پنجه باقی می‌ماند. این راهنما توضیح می‌دهد پروتز مچ پا چیست، چه انواعی دارد، چطور ساخته می‌شود و راه رفتن با آن چگونه است.

پروتز مچ پا؛ متخصص پروتز در حال بررسی و تنظیم پروتز سایم روی پای بیمار در کلینیک سیدا تهران
دکتر نسترن کاچری، متخصص ارتز و پروتز

نوشته و بازبینی: دکتر نسترن کاچری
متخصص ارتز و پروتز، کلینیک سیدا ونک · بیش از ۱۰ سال تجربه در ساخت پروتزهای سیلیکونی و زیبایی

درباره‌ی نویسنده

پاسخ کوتاه: پروتز مچ پا چیست و چه تفاوتی با زیر زانو دارد؟

پروتز مچ پا (پروتز سایم) برای کسانی ساخته می‌شود که پایشان در سطح مفصل مچ قطع شده و بیشتر طول ساق حفظ شده است. در این سطح، پد پاشنه معمولاً روی انتهای ساق باقی می‌ماند و فرد می‌تواند تا حدی مستقیم روی انتهای عضو وزن بدهد. پروتز مچ پا از یک سوکت بلند تا زیر زانو و یک پنجه‌ی کم‌ارتفاع تشکیل شده است. چون انتهای ساق پهن‌تر است، سوکت باید روشی برای عبور از این برجستگی داشته باشد، مثل پنجره‌ی کناری یا لایه‌ی داخلی انعطاف‌پذیر. نسبت به پروتز زیر زانو، طول اهرم بیشتر و کنترل پروتز بهتر است، اما فضای کمتر برای پنجه، انتخاب پنجه را محدودتر می‌کند.

آنچه در این مقاله می‌خوانید

  • در قطع سایم، انتهای ساق معمولاً می‌تواند وزن بدهد؛ این مزیت بزرگی برای راه رفتن و حتی چند قدم بدون پروتز در خانه است.
  • انتهای پهن ساق، ساخت سوکت را پیچیده‌تر می‌کند و طراحی خاصی برای پوشیدن و درآوردن لازم است.
  • فقط پنجه‌های کم‌ارتفاع برای این سطح مناسب‌اند و طول پروتز باید با پای سالم برابر باشد.
  • مراقبت از پد پاشنه و پوست انتهای عضو، مهم‌ترین بخش مراقبت روزانه است.
فهرست مطالب (۸ بخش)
  1. قطع سایم چیست
  2. انواع سوکت
  3. انتخاب پنجه
  4. آمادگی قبل از پروتز
  5. مراحل ساخت
  6. راه رفتن و زندگی روزمره
  7. مراقبت روزانه
  8. دو سناریوی رایج

قطع سایم و پروتز مچ پا چیست؟

قطع سایم (Syme) جراحی‌ای است که در آن پا از سطح مفصل مچ جدا می‌شود و پد پاشنه‌ی ضخیم و مقاوم روی انتهای استخوان‌های ساق ثابت می‌شود. این پد طبیعی، امکان تحمل وزن مستقیم روی انتهای عضو را فراهم می‌کند.

این سطح قطع ممکن است به دلیل حادثه، عفونت، مشکلات عروقی، دیابت یا ناهنجاری‌های مادرزادی انجام شود. انتخاب سطح قطع با جراح است و به وضعیت گردش خون و بافت‌ها بستگی دارد. در کودکان با برخی ناهنجاری‌های مادرزادی، قطع در سطح مچ گاهی انتخاب می‌شود چون صفحه‌ی رشد استخوان ساق حفظ می‌شود.

ویژگیقطع سایم (مچ پا)قطع زیر زانو
تحمل وزن روی انتهای عضومعمولاً ممکنمعمولاً نه؛ وزن روی دیواره‌ی ساق و تاندون کشکک
طول اهرمتقریباً کاملکوتاه‌تر
فضای پنجهمحدود؛ فقط پنجه‌ی کم‌ارتفاعزیاد؛ تنوع پنجه بیشتر
ظاهر پروتز در ناحیه‌ی مچمچ پهن‌تر از پای سالمظاهر قرینه‌تر
راه رفتن کوتاه بدون پروتزاغلب ممکن در خانهمعمولاً نیاز به عصا یا ویلچر

در موبایل جدول را به چپ و راست بکشید.

انواع سوکت پروتز مچ پا

چالش اصلی سوکت سایم این است که انتهای ساق پهن‌تر از بخش بالای آن است. سوکت باید طوری طراحی شود که عضو بتواند از بخش باریک عبور کند و بعد محکم در جای خود بماند.

سوکت با پنجره‌ی کناری

یک دریچه در کنار سوکت باز می‌شود تا انتهای پهن عضو وارد شود و بعد دریچه بسته می‌شود. ساده و محکم است.

سوکت با لایه‌ی داخلی انعطاف‌پذیر

یک لایه‌ی داخلی فومی یا سیلیکونی، فضای خالی بالای برجستگی را پر می‌کند و سوکت بیرونی بدون پنجره است. ظاهر صاف‌تری دارد.

سوکت با دیواره‌ی انعطاف‌پذیر

دیواره‌ی داخلی نرم و قاب بیرونی سخت؛ ورود عضو راحت‌تر و تحمل فشار بهتر.

سوکت با لاینر سیلیکونی

در برخی بیماران، لاینر سیلیکونی سفارشی شکل عضو را یکنواخت می‌کند و ورود به سوکت را آسان‌تر می‌کند.

انتخاب پنجه برای پروتز مچ پا

فاصله‌ی انتهای ساق تا زمین در قطع سایم کم است، بنابراین فقط پنجه‌هایی که ارتفاع کمی دارند قابل استفاده‌اند. پنجه باید با سطح فعالیت و وزن فرد هم متناسب باشد.

انواع پنجه‌ی پروتزی برای پروتز مچ پا: پنجه‌ی ساده‌ی SACH، پنجه‌ی کربنی کم‌ارتفاع و پنجه‌ی چندمحوره
از چپ به راست: پنجه‌ی ساده‌ی SACH، پنجه‌ی کربنی کم‌ارتفاع و پنجه‌ی چندمحوره.
نوع پنجهویژگیمناسب برای
پنجه‌ی SACH کم‌ارتفاعساده، بادوام و ارزان؛ پاشنه‌ی نرم جاذب ضربهفعالیت محدود تا متوسط
پنجه‌ی کربنی کم‌ارتفاعذخیره و آزادسازی انرژی، قدم برداشتن طبیعی‌ترافراد فعال، راه رفتن طولانی
پنجه‌ی با حرکت محدود مچسازگاری بهتر با سطوح ناهمواردر صورت وجود فضای کافی

در موبایل جدول را به چپ و راست بکشید.

معرفی کامل‌تر پنجه‌ها و سایر سطوح قطع را در انواع پای مصنوعی آورده‌ایم. برای قطع‌های پایین‌تر در کف پا و انگشتان، پروتز انگشت و پنجه‌ی پا را ببینید.

برای ساخت پروتز مچ پا مشاوره می‌خواهید؟

زمان جراحی، علت قطع و میزان فعالیت روزانه را در واتساپ بفرستید تا درباره‌ی نوع سوکت و پنجه راهنمایی‌تان کنیم.

آمادگی قبل از قالب‌گیری پروتز مچ پا

زمان قالب‌گیری به بهبود زخم و ثابت شدن شکل عضو بستگی دارد. در این دوره چند کار ساده، عضو را برای پروتز آماده‌تر می‌کند.

  • کنترل ورم: بانداژ یا جوراب فشاری طبق آموزش، شکل انتهای عضو را یکنواخت‌تر می‌کند.
  • حفظ حرکت زانو: زانو را صاف نگه دارید و تمرین‌های دامنه‌ی حرکتی را انجام دهید.
  • تقویت عضلات: تمرین عضلات ران و باسن، راه رفتن با پروتز را آسان‌تر می‌کند.
  • آماده کردن پد پاشنه: با نظر پزشک و متخصص، وزن دادن تدریجی روی انتهای عضو، پوست را مقاوم‌تر می‌کند.
  • کنترل قند خون: در دیابت، قند کنترل‌شده بهبود زخم را سریع‌تر می‌کند.

اگر قطع به دلیل دیابت یا مشکلات عروقی انجام شده، مراقبت از پای سالم به اندازه‌ی عضو قطع‌شده مهم است. کفش مناسب و معاینه‌ی روزانه‌ی پای سالم را فراموش نکنید.

مراحل ساخت پروتز مچ پا

ساخت پروتز سایم شبیه به سایر پروتزهای پا چند مرحله دارد، با این تفاوت که قالب‌گیری از انتهای پهن عضو و تنظیم طول پروتز دقت بیشتری می‌خواهد.

  1. معاینه: بررسی زخم، وضعیت و ثبات پد پاشنه، طول عضو در مقایسه با پای سالم و سطح فعالیت.
  2. قالب‌گیری یا اسکن: گرفتن قالب دقیق، به‌خصوص از ناحیه‌ی برجستگی‌های انتهای ساق.
  3. سوکت آزمایشی: امتحان ورود و خروج عضو، نقاط فشار و تحمل وزن روی انتهای عضو.
  4. تنظیم طول و راستا: برابر کردن طول دو پا و تنظیم زاویه‌ی پنجه برای راه رفتن متقارن.
  5. تحویل و آموزش: ساخت سوکت نهایی، کاور و آموزش پوشیدن، درآوردن و مراقبت.
  6. پیگیری: بررسی پوست و پد پاشنه و تعدیل سوکت با تغییر حجم عضو.

راه رفتن و زندگی روزمره با پروتز مچ پا

به دلیل حفظ تقریباً کامل طول ساق و امکان تحمل وزن روی انتهای عضو، بسیاری از افراد با پروتز مچ پا راه رفتن نسبتاً طبیعی و کم‌انرژی دارند.

پروتز مچ پا با کاور هم‌رنگ پوست و کفش معمولی هنگام ایستادن
پروتز مچ پا با کاور هم‌رنگ پوست، داخل کفش معمولی پوشیده می‌شود.
  • راه رفتن کوتاه بدون پروتز: بسیاری از افراد شب‌ها در خانه چند قدم کوتاه بدون پروتز برمی‌دارند؛ این کار را فقط با نظر متخصص و روی سطح امن انجام دهید.
  • کفش: کفش با پاشنه‌ی ثابت انتخاب کنید؛ تغییر ارتفاع پاشنه، تراز پروتز را تغییر می‌دهد.
  • ورزش: پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری و ورزش‌های سبک با پنجه‌ی مناسب ممکن است.
  • ظاهر: ناحیه‌ی مچ پروتز معمولاً کمی پهن‌تر از پای سالم است که با شلوار دیده نمی‌شود.

مراقبت از پوست و پد پاشنه

پد پاشنه بافت ارزشمندی است که جایگزین ندارد. مراقبت درست از آن، امکان تحمل وزن را در سال‌های طولانی حفظ می‌کند.

  1. پوست عضو را هر شب با آب ولرم و صابون ملایم بشویید و کاملاً خشک کنید.
  2. با آینه یا کمک یک نفر، انتهای عضو را برای قرمزی، ترک یا زخم بررسی کنید.
  3. لایه‌ی داخلی یا لاینر را طبق دستور بشویید و بگذارید خشک شود.
  4. وزن خود را ثابت نگه دارید؛ تغییر وزن، فیت سوکت را عوض می‌کند.

دو سناریوی رایج از مراجعه‌کنندگان

توضیح: روایت‌های زیر سناریوهای آموزشی و ناشناسِ بازسازی‌شده از موقعیت‌های رایج هستند؛ نه نقل‌قول مستقیم و نه وعده‌ی نتیجه.

سناریوی اول: «پروتز را به‌سختی می‌پوشم»

فردی با قطع سایم می‌گفت هر بار پوشیدن پروتز دقایق زیادی طول می‌کشد چون انتهای پهن عضو از سوکت رد نمی‌شود.

سوکت با طراحی پنجره‌ی کناری ساخته شد و پوشیدن آسان‌تر شد. نوع سوکت سایم باید با شکل عضو و توانایی دست‌های فرد هماهنگ باشد.

سناریوی دوم: «یک پا بلندتر به نظر می‌رسد»

فرد دیگری احساس می‌کرد پای پروتزی بلندتر است و لگن هنگام راه رفتن کج می‌شود.

با اندازه‌گیری دقیق و انتخاب پنجه‌ی کم‌ارتفاع‌تر، طول دو پا برابر شد. در پروتز سایم، هر میلی‌متر ارتفاع اهمیت دارد.

ساخت پروتز مچ پا در تهران؛ کلینیک سیدا ونک

کلینیک ارتوز و پروتز سیدا
تهران، میدان ونک، اتوبان حقانی، نرسیده به چهارراه جهان کودک، پلاک ۳۸، طبقه اول، واحد ۱۰۳
تلفن: ۸۸۲۰۱۶۲۹-۰۲۱

کلینیک سیدا در میدان ونک تهران، نزدیک اتوبان حقانی، پروتز مچ پا (سایم) را با قالب‌گیری دقیق، سوکت آزمایشی و پنجه‌ی کم‌ارتفاع متناسب با سطح فعالیت می‌سازد.

برای جلسه‌ی اول، نامه‌ی پزشک، مدارک بیمه، پروتز قبلی (اگر دارید) و کفشی که معمولاً می‌پوشید را همراه بیاورید.

سؤالات متداول درباره‌ی پروتز مچ پا

قطع سایم بهتر است یا زیر زانو؟

هر کدام مزایا و محدودیت‌هایی دارند و انتخاب سطح قطع با جراح است. قطع سایم امکان تحمل وزن روی انتهای عضو و اهرم بلندتر را می‌دهد، اما انتخاب پنجه محدودتر است.

آیا با قطع سایم می‌توان بدون پروتز راه رفت؟

بسیاری از افراد چند قدم کوتاه در خانه بدون پروتز برمی‌دارند، اما برای راه رفتن معمول، پروتز لازم است تا طول دو پا برابر و پوست محافظت شود.

چرا مچ پروتز سایم پهن‌تر از پای سالم است؟

چون انتهای ساق در این سطح قطع پهن است و سوکت باید آن را در بر بگیرد. با شلوار و کفش معمولاً دیده نمی‌شود.

پروتز مچ پا چقدر طول می‌کشد تا ساخته شود؟

معمولاً چند جلسه در چند هفته، شامل قالب‌گیری، سوکت آزمایشی و تنظیم.

آیا پروتز مچ پا با بیمه پوشش داده می‌شود؟

بیمه‌های پایه و تکمیلی و نهادهای حمایتی ممکن است بخشی از هزینه را بپردازند. شرایط را از قبل استعلام کنید.

هر چند وقت سوکت پروتز سایم عوض می‌شود؟

معمولاً هر چند سال یک بار، یا زودتر در صورت تغییر شکل عضو، تغییر وزن یا رشد در کودکان.

آیا با پروتز مچ پا می‌توان ورزش کرد؟

بله، بسیاری از افراد پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری و ورزش‌های سبک انجام می‌دهند. نوع پنجه بر اساس فعالیت انتخاب می‌شود.

جمع‌بندی

پروتز مچ پا برای قطع در سطح مچ (سایم) ساخته می‌شود و مزیت اصلی آن، امکان تحمل وزن روی انتهای عضو و اهرم بلند است. سوکت باید از برجستگی انتهای ساق عبور کند و پنجه باید کم‌ارتفاع باشد.

مراقبت از پد پاشنه و پوست، برابر بودن طول دو پا و پیگیری منظم، کلید استفاده‌ی طولانی است. برای برآورد هزینه، قیمت پای مصنوعی را ببینید.

برای معاینه و ساخت پروتز مچ پا وقت بگیرید

در کلینیک سیدا ونک، پروتز سایم با سوکت متناسب با شکل عضو و پنجه‌ی کم‌ارتفاع ساخته و تنظیم می‌شود.

دکتر نسترن کاچری، متخصص ارتز و پروتز کلینیک سیدا

دکتر نسترن کاچری

متخصص ارتوز و پروتز (Orthotics & Prosthetics)، نویسنده و ناظر علمی

کلینیک ارتوز و پروتز سیدا، تهران؛ بیش از ۱۰ سال تجربه در ساخت پروتزهای سیلیکونی و پروتزهای زیبایی. این مقاله بر اساس تجربه‌ی بالینی کلینیک و منابع علمی زیر نوشته و بازبینی شده است.

منابع علمی و آموزشی

  1. Syme amputation: outcomes and prosthetic management (PubMed)
  2. Prosthetic socket designs for Syme ankle disarticulation (PubMed)
  3. Low-profile prosthetic feet and gait (PubMed)

این مقاله برای آگاهی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. آخرین بازبینی پزشکی:


بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *