پروتز زیر زانو؛ انواع، مراحل ساخت و زمان راه رفتن با پای مصنوعی

پروتز زیر زانو؛ تمرین راه رفتن با پای مصنوعی زیر زانو بین میله‌های موازی زیر نظر متخصص پروتز در کلینیک سیدا تهران

پروتز پا
۱۰ دقیقه مطالعه
به‌روزرسانی:
بازبینی پزشکی‌شده

پروتز زیر زانو؛ انواع، مراحل ساخت و زمان راه رفتن با پای مصنوعی

قطع عضو زیر زانو شایع‌ترین سطح قطع پا است و خبر خوب این است که بیشتر افراد با یک پروتز زیر زانوی خوب، دوباره راه می‌روند، کار می‌کنند و حتی ورزش می‌کنند. حفظ مفصل زانو مزیت بزرگی است، چون راه رفتن را طبیعی‌تر و انرژی مصرفی را کمتر می‌کند. این راهنما توضیح می‌دهد پروتز زیر زانو از چه اجزایی ساخته می‌شود، چه انواعی دارد، مراحل ساخت آن چیست و چه زمانی می‌توان با آن راه رفت.

پروتز زیر زانو؛ تمرین راه رفتن با پای مصنوعی زیر زانو بین میله‌های موازی زیر نظر متخصص پروتز در کلینیک سیدا تهران
دکتر نسترن کاچری، متخصص ارتز و پروتز

نوشته و بازبینی: دکتر نسترن کاچری
متخصص ارتز و پروتز، کلینیک سیدا ونک · بیش از ۱۰ سال تجربه در ساخت پروتزهای سیلیکونی و زیبایی

درباره‌ی نویسنده

پاسخ کوتاه: پروتز زیر زانو چیست و چقدر طول می‌کشد تا راه بروم؟

پروتز زیر زانو (ترانس‌تیبیال) پای مصنوعی برای کسانی است که پایشان پایین‌تر از مفصل زانو قطع شده است. این پروتز از سوکت سفارشی، لاینر سیلیکونی یا ژلی، سیستم اتصال (پین، ساکشن یا وکیوم)، لوله‌ی پایلون و پنجه تشکیل می‌شود و زانوی پروتزی ندارد. معمولاً چند هفته بعد از جراحی و پس از بهبود زخم و کاهش ورم، قالب‌گیری انجام می‌شود. ساخت و تنظیم سوکت آزمایشی و نهایی چند جلسه طول می‌کشد و بیشتر افراد در چند هفته آموزش، با کمک عصا یا بدون آن راه رفتن را شروع می‌کنند. زمان دقیق به وضعیت زخم، قدرت عضلات و بیماری‌هایی مثل دیابت بستگی دارد.

آنچه در این مقاله می‌خوانید

  • حفظ زانو باعث می‌شود راه رفتن با پروتز زیر زانو طبیعی‌تر و کم‌انرژی‌تر از بالای زانو باشد.
  • سوکت مهم‌ترین بخش پروتز است و باید با سوکت آزمایشی شفاف دقیق تنظیم شود.
  • لاینر سیلیکونی، فشار را پخش می‌کند و از پوست محافظت می‌کند؛ شست‌وشوی روزانه‌ی آن ضروری است.
  • حجم عضو باقی‌مانده در ماه‌های اول کم می‌شود و پروتز ممکن است به تعدیل یا سوکت جدید نیاز داشته باشد.
فهرست مطالب (۸ بخش)
  1. پروتز زیر زانو و اجزای آن
  2. انواع سوکت و اتصال
  3. مراحل ساخت
  4. زمان دریافت پروتز
  5. راه رفتن با پروتز
  6. مراقبت روزانه
  7. فعالیت روزمره
  8. دو سناریوی رایج

پروتز زیر زانو چیست و از چه اجزایی ساخته می‌شود؟

پروتز زیر زانو پای مصنوعی است که جایگزین ساق و پنجه‌ی پا می‌شود و وزن بدن را از طریق سوکت به عضو باقی‌مانده و مفصل زانوی طبیعی منتقل می‌کند. چون زانوی طبیعی حفظ شده، فرد کنترل خوبی روی پروتز دارد.

جزءکار آن
سوکتمحفظه‌ی سفارشی که عضو باقی‌مانده در آن قرار می‌گیرد؛ بیشترین اثر را روی راحتی دارد
لاینرلایه‌ی سیلیکونی، ژلی یا پلی‌اورتانی که بین پوست و سوکت قرار می‌گیرد و فشار و اصطکاک را کم می‌کند
سیستم تعلیقنگه داشتن پروتز روی پا: قفل پین، لنیارد، ساکشن با زانوبند آب‌بندی یا وکیوم فعال
پایلون و آداپتورهالوله و اتصالاتی که طول پروتز و تراز آن را تنظیم می‌کنند
پنجهجذب ضربه و کمک به حرکت رو به جلو؛ از پنجه‌ی ساده تا کربنی

در موبایل جدول را به چپ و راست بکشید.

نوع هر جزء بر اساس سطح فعالیت، وزن، شکل عضو و وضعیت پوست انتخاب می‌شود. اثر این انتخاب‌ها بر هزینه را در قیمت پای مصنوعی توضیح داده‌ایم.

انواع سوکت و سیستم اتصال پروتز زیر زانو

تفاوت اصلی مدل‌های پروتز زیر زانو در طراحی سوکت و روش نگه داشتن پروتز روی پاست. انتخاب درست این دو، تعیین می‌کند پروتز چقدر محکم، راحت و بی‌صدا باشد.

سوکت PTB

طراحی کلاسیک که بخش زیادی از وزن را روی تاندون زیر کشکک می‌اندازد. ساده و بادوام، اما برای برخی پوست‌ها فشار موضعی بیشتری دارد.

سوکت TSB (تماس کامل)

فشار را روی کل سطح عضو پخش می‌کند. معمولاً با لاینر سیلیکونی استفاده می‌شود و راحتی بیشتری دارد.

قفل پین

میله‌ی انتهای لاینر در قفل ته سوکت گیر می‌کند. پوشیدن آسان، مناسب بیشتر افراد.

ساکشن و وکیوم

با ایجاد خلأ، پروتز را محکم نگه می‌دارد و لقی و جابه‌جایی را کمتر می‌کند. برای افراد فعال مناسب است.

برای انتخاب لاینر، راهنمای انتخاب لاینر پروتز را ببینید.

مراحل ساخت پروتز زیر زانو از قالب‌گیری تا تحویل

ساخت پروتز زیر زانو چند مرحله دارد و هر مرحله برای رسیدن به سوکتی که درد و زخم ایجاد نکند ضروری است. کل فرایند معمولاً چند هفته طول می‌کشد.

مراحل ساخت پروتز زیر زانو: قالب گچی عضو باقی‌مانده و سوکت آزمایشی شفاف
قالب گچی عضو باقی‌مانده و سوکت آزمایشی شفاف که برای بررسی نقاط فشار ساخته می‌شود.
  1. معاینه و ارزیابی: بررسی زخم، شکل و طول عضو، قدرت عضلات، دامنه‌ی حرکت زانو و سطح فعالیت مورد انتظار.
  2. قالب‌گیری یا اسکن: گرفتن قالب گچی یا اسکن سه‌بعدی از عضو باقی‌مانده، معمولاً با لاینر روی پا.
  3. سوکت آزمایشی شفاف: ساخت سوکت آزمایشی تا متخصص بتواند نقاط فشار و تماس پوست را ببیند و اصلاح کند.
  4. تنظیم راستا: هم‌تراز کردن سوکت، پایلون و پنجه در حالت ایستاده و هنگام راه رفتن.
  5. سوکت نهایی و تحویل: ساخت سوکت نهایی از رزین یا کربن، نصب کاور و آموزش پوشیدن و مراقبت.
  6. پیگیری: جلسات بعدی برای تعدیل سوکت با تغییر حجم عضو و بررسی پوست.

برای ساخت پروتز زیر زانو مشاوره می‌خواهید؟

زمان جراحی، وضعیت زخم و میزان فعالیت روزانه را در واتساپ بفرستید تا درباره‌ی زمان قالب‌گیری و نوع پروتز راهنمایی‌تان کنیم.

چه زمانی بعد از قطع عضو می‌توان پروتز زیر زانو گرفت؟

قالب‌گیری معمولاً وقتی انجام می‌شود که زخم بسته شده، بخیه‌ها برداشته شده و ورم عضو تا حد زیادی کم شده باشد. این زمان در بیشتر افراد چند هفته بعد از جراحی است، اما در دیابت یا مشکلات عروقی ممکن است طولانی‌تر شود.

  • کنترل ورم: استفاده از باند کشی یا جوراب فشاری (شرینکر) طبق آموزش، عضو را برای قالب‌گیری آماده می‌کند.
  • حفظ صاف شدن زانو: گذاشتن بالش زیر زانو در دوره‌ی بعد از جراحی ممکن است باعث خم ماندن زانو شود؛ زانو را صاف نگه دارید.
  • تقویت عضلات: تمرین‌های عضلات ران، باسن و تنه، راه رفتن با پروتز را آسان‌تر می‌کند.
  • مراقبت از پای سالم: به‌خصوص در دیابت، معاینه‌ی روزانه‌ی پای سالم ضروری است.

یادگیری راه رفتن و پوشیدن پروتز زیر زانو

راه رفتن با پروتز یک مهارت است که با تمرین به دست می‌آید. در روزهای اول، پروتز چند ساعت پوشیده می‌شود و زمان استفاده به‌تدریج بیشتر می‌شود تا پوست به فشار سوکت عادت کند.

پوشیدن لاینر سیلیکونی روی عضو باقی‌مانده‌ی زیر زانو پیش از پوشیدن پای مصنوعی
لاینر را از داخل به بیرون برگردانید و آن را بدون ایجاد حباب هوا روی عضو بغلتانید.
  1. لاینر را برعکس کنید، انتهای آن را روی سر عضو بگذارید و بدون کشیدن، رو به بالا بغلتانید.
  2. مطمئن شوید هوا و چین بین پوست و لاینر نمانده است.
  3. پین یا لبه‌ی لاینر را در سوکت قرار دهید و با وزن دادن، پروتز را قفل یا آب‌بندی کنید.
  4. تمرین راه رفتن را بین میله‌های موازی شروع کنید و بعد با عصا یا واکر ادامه دهید.
  5. بعد از هر بار استفاده، پوست را برای قرمزی ماندگار بررسی کنید.

پوشیدن پروتز در روزهای اول ممکن است با احساس فشار یا درد خفیف همراه باشد. اما قرمزی که بیش از نیم ساعت بعد از درآوردن پروتز باقی بماند، تاول یا زخم، نشانه‌ی نیاز به تنظیم سوکت است.

مراقبت روزانه از پوست و پروتز زیر زانو

سلامت پوست عضو باقی‌مانده مهم‌ترین شرط استفاده‌ی طولانی از پروتز است. بیشتر مشکلات پوستی با بهداشت روزانه و سوکت درست قابل پیشگیری هستند.

  • لاینر را هر شب با آب ولرم و صابون ملایم بشویید و بگذارید کاملاً خشک شود.
  • پوست را شب‌ها بشویید و خشک کنید؛ از کرم‌های چرب درست قبل از پوشیدن لاینر استفاده نکنید.
  • وزن خود را ثابت نگه دارید؛ چند کیلوگرم تغییر وزن، فیت سوکت را عوض می‌کند.
  • به صدای غیرعادی، لقی یا شکستگی در قطعات توجه کنید و برای بازبینی مراجعه کنید.

جزئیات شست‌وشو را در راهنمای تمیز کردن پروتز سیلیکونی پا آورده‌ایم.

زندگی روزمره و فعالیت با پروتز زیر زانو

بیشتر افراد با پروتز زیر زانو به کار، رانندگی، سفر و فعالیت‌های تفریحی برمی‌گردند. نوع پنجه و سیستم اتصال را می‌توان بر اساس این فعالیت‌ها انتخاب کرد.

  • کار: برای کارهای ایستاده، پنجه‌ی جاذب ضربه و سوکت راحت اهمیت بیشتری دارد.
  • پیاده‌روی و کوه‌پیمایی سبک: پنجه‌ی چندمحوره روی سطوح ناهموار راحت‌تر است.
  • ورزش: برای دویدن، پنجه‌های ورزشی کربنی جداگانه ساخته می‌شوند.
  • نماز و نشستن روی زمین: طراحی لبه‌ی پشت سوکت و نوع لاینر روی راحتی خم کردن زانو اثر دارد؛ این نیاز را در جلسه‌ی اول بگویید.

دو سناریوی رایج از مراجعه‌کنندگان

توضیح: روایت‌های زیر سناریوهای آموزشی و ناشناسِ بازسازی‌شده از موقعیت‌های رایج هستند؛ نه نقل‌قول مستقیم و نه وعده‌ی نتیجه.

سناریوی اول: «پروتز بعد از سه ماه لق شده»

فردی که چند ماه پیش پروتز زیر زانو گرفته بود، می‌گفت پروتز بعد از ظهرها لق می‌شود و پشت زانو زخم شده است.

بررسی نشان داد حجم عضو کم شده و او مجبور به استفاده از چند لایه جوراب بود. سوکت تعدیل و آموزش استفاده از جوراب استامپ داده شد. نکته‌ی این سناریو این است که کاهش حجم عضو در ماه‌های اول طبیعی است و نیاز به پیگیری دارد.

سناریوی دوم: «می‌ترسم دوباره راه نروم»

فرد دیگری بعد از قطع عضو ناشی از حادثه، نگران بود هرگز نتواند بدون عصا راه برود.

با تمرین منظم عضلات قبل از دریافت پروتز و جلسات آموزش راه رفتن، به‌تدریج استقلال در راه رفتن به دست آمد. سرعت پیشرفت در افراد متفاوت است و به سلامت عمومی و تمرین بستگی دارد.

ساخت پروتز زیر زانو در تهران؛ کلینیک سیدا ونک

کلینیک ارتوز و پروتز سیدا
تهران، میدان ونک، اتوبان حقانی، نرسیده به چهارراه جهان کودک، پلاک ۳۸، طبقه اول، واحد ۱۰۳
تلفن: ۸۸۲۰۱۶۲۹-۰۲۱

کلینیک سیدا در میدان ونک تهران، نزدیک اتوبان حقانی، پروتز زیر زانو را با قالب‌گیری یا اسکن، سوکت آزمایشی شفاف و تنظیم راستا می‌سازد و جلسات آموزش راه رفتن و پیگیری را انجام می‌دهد.

برای جلسه‌ی اول، نامه‌ی پزشک جراح، مدارک بیمه، پروتز قبلی (اگر دارید) و شلوارک یا شلوار گشاد همراه بیاورید.

درباره‌ی انواع، مراحل ساخت و راه رفتن با پروتز مچ پا بیشتر بخوانید.

سؤالات متداول درباره‌ی پروتز زیر زانو

چند وقت بعد از قطع زیر زانو می‌توان پروتز گرفت؟

معمولاً چند هفته بعد از جراحی، وقتی زخم بسته و ورم کم شده باشد. در دیابت یا مشکلات عروقی ممکن است بیشتر طول بکشد.

ساخت پروتز زیر زانو چقدر طول می‌کشد؟

از قالب‌گیری تا تحویل معمولاً چند جلسه در چند هفته، شامل سوکت آزمایشی و تنظیم راستا.

آیا با پروتز زیر زانو می‌توان بدون عصا راه رفت؟

بسیاری از افراد بعد از دوره‌ی آموزش بدون عصا راه می‌روند. این به سن، سلامت عمومی، قدرت عضلات و تمرین بستگی دارد.

آیا می‌توان با پروتز زیر زانو رانندگی کرد؟

بسیاری از افراد رانندگی می‌کنند، به‌خصوص اگر قطع در پای چپ باشد یا خودرو اتوماتیک باشد. ممکن است تغییراتی در خودرو لازم باشد و قوانین رانندگی را باید بررسی کرد.

سوکت پروتز زیر زانو هر چند وقت عوض می‌شود؟

معمولاً هر چند سال یک بار، اما در سال اول به دلیل کاهش حجم عضو ممکن است زودتر نیاز به تعدیل یا سوکت جدید باشد.

لاینر سیلیکونی بهتر است یا ژلی؟

هر کدام مزایایی دارد. سیلیکون بادوام‌تر و ژل نرم‌تر است. انتخاب به پوست، شکل عضو و سیستم اتصال بستگی دارد.

آیا پروتز زیر زانو ضدآب است؟

بیشتر پروتزهای معمولی نباید زیر آب بروند. برای حمام و شنا، پروتزهای مخصوص آب ساخته می‌شود.

جمع‌بندی

پروتز زیر زانو از سوکت، لاینر، سیستم اتصال، پایلون و پنجه ساخته می‌شود و به دلیل حفظ زانو، راه رفتن با آن نسبتاً طبیعی است. سوکت دقیق و آموزش راه رفتن کلید موفقیت هستند.

قالب‌گیری بعد از بهبود زخم و کاهش ورم انجام می‌شود و پیگیری در ماه‌های اول برای تعدیل سوکت ضروری است. برای برآورد هزینه، قیمت پای مصنوعی را ببینید.

برای معاینه و ساخت پروتز زیر زانو وقت بگیرید

در کلینیک سیدا ونک، پروتز زیر زانو با سوکت آزمایشی و تنظیم دقیق ساخته و آموزش راه رفتن داده می‌شود.

دکتر نسترن کاچری، متخصص ارتز و پروتز کلینیک سیدا

دکتر نسترن کاچری

متخصص ارتوز و پروتز (Orthotics & Prosthetics)، نویسنده و ناظر علمی

کلینیک ارتوز و پروتز سیدا، تهران؛ بیش از ۱۰ سال تجربه در ساخت پروتزهای سیلیکونی و پروتزهای زیبایی. این مقاله بر اساس تجربه‌ی بالینی کلینیک و منابع علمی زیر نوشته و بازبینی شده است.

منابع علمی و آموزشی

  1. Transtibial prosthetic socket designs: systematic review (PubMed)
  2. Suspension systems for transtibial amputees: pin lock vs vacuum (PubMed)
  3. Rehabilitation after lower limb amputation: clinical practice guideline (PubMed)

این مقاله برای آگاهی است و جای معاینه و تشخیص پزشک را نمی‌گیرد. آخرین بازبینی پزشکی:


1 دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *